گیلان

آداب و رسوم نوروز در گیلان

زمان خواندن: دقیقه 21
امتیاز کاربران:
امتیاز 3 از 4
آداب و رسوم نوروز در گیلان
رزرو هتل در ایران با یک کلیک

مسافر سلام با ارائه مقاله آداب و رسوم نوروز در گیلان، امیدوار است که اطلاعات کامل و جامعی را به شما عزیزان رسانده باشد. شما گیلانی های عزیز می توانید، جهت رزرو هتل در شهر مقدس مشهد به سایت رزرواسیون مسافر سلام مراجعه نمایید.

کودکان که حکایت ماهی و گاو، جابجایی زمین بر شاخ گاو و جنبیدن ماهی را در ظرف آب و یا تکان خوردن سیب و تخم مرغ را شنیده‌اند چشمان منتظر را لحظه‌ای از سفره هفت سین بر نمی‌گیرند، سرانجام چشمان خیره بر کاسه آب حرکت را احساس می‌کنند و بانگ شادی بر می‌آورند، سال نو شد، ماهی تکان خورد و …

یا مقلب القلوب و الابصار، یا مدبر اللیل و النهار، یا محول الحول و الاحوال، حول حالنا الی احسن الحال.

آمدن سبک پا و یا خوش‌قدم در هنگام تحویل سال نو و یا صبح نوروز نیز در اغلب نقاط گیلان مرسوم است، خوش‌قدم را از قبل انتخاب می‌کنند و او صبح نوروز با قرآن، آینه، آب و شاخه‌های گل و شکوفه و شمشاد اولین کسی است که پس از تحویل سال به خانه می‌آید شاخه‌های شمشاد را به چفت در خانه و اتاق می‌آویزد، گل و شکوفه را در طاقچه اتاق می‌گذارد، مقداری آب در پاشنه در می‌ریزد و قرآن، آب و آینه را روی سفره هفت سین قرار می‌دهد، مبارک‌باد می‌گوید، سکه‌ای برای شگون به صاحب‌خانه می‌دهد و عیدی و شیرینی می‌گیرد. خوش‌قدم به علت آن‌که تمام خانه را قدم می‌زند و خیر و برکت گام‌هایش را به همه جا خانه می‌رساند خانه پازن نیز نامیده می‌شود.

نوروز در گیلان

برخی از آداب و رسوم کهن مردم استان گیلان در ایام نوروز عبارتند از:

گل گل چهارشنبه

از دیگر مراسم کهن ایرانیان که در گیلان هم با بعضی تغییرات جزیی به آن می‌پردازند، چهارشنبه سوری است که در غروب آخرین سه‌شنبه سال و در شب چهارشنبه انجام می‌شود. مراسم چهارشنبه سوری در نواحی مختلف گیلان با تفاوتی اندک اما شبیه به هم اجرا می‌شود و گاه شلیک تیر و ترکاندن ترقه نیز در برنامه جای دارد. گاه نیز به نیت برکت، یکی از اهالی با تبر به سمت درختی که بار نمی‌دهد می‌رود، اما با ضمانت دیگران برای بار آوردن درخت در سال بعد، شخص تبر به دست از قصد خود منصرف می‌شود. به این منظور خار، بوته، گون و کاه جمع‌آوری می‌شد و با درست کردن پشته‌هایی که معمولاً رو به سمت قبله می‌نهادند و سپس آتش زدن آنها، از روی آتش می‌پریدند و هنگام پریدن با خوشحالی می‌خواندند:

گل گل چهارشنبه به حق پنج‌شنبه
زردی بشه، سرخی بایه نکبت بشه، دولت بایه

یعنی: ای شعله آتش چهارشنبه، به حق پنج‌شنبه، زردی و ضعف و بیماری رخت بر بندد و نوبت سرخی و نشاط و خرمی فرا رسد. دوره نکبت و ناکامی به سر آید و دولت و اقبال روی نماید.

چهارشنبه سوری در گیلان
این سنت که از روزگار زرتشت و حتی جلوتر بر جای مانده، در دوران اسلامی با اعتقادات مردم در هم آمیخته و رنگ و بویی دینی گرفته است. دود کردن اسپند هم از این رسوم است که سعی می‌شد از سادات خریداری شود و به هنگام دود کردن آن زمزمه می‌کردند:

عاطتیل کن، باطیل کن تی مرده ماره بیرون کن
اسفند دوکن چاووس بایه مردمار به هوش بایه

یعنی: عاطل و باطلش کن و چشم زخم را از وجودها دور ساز. مادر شوهرت را بیرون کن. اسپند دود کن تا چاووش بیاید. تا مادر شوهرت به هوش بیاید.

علاوه بر این به نیت این که دختران به زودی به خانه شوی بروند، دختران دم بخت را چند ساعتی از خانه بیرون و خانه تکانی می‌کردند. شکستن کاسه و کوزه و ظروف کهنه به علامت دور ساختن نفرت و رفع قضا و بلا از دیگر آداب این روز به شمار می‌رفت.

لباس عيد

در گذشته در سرزمين گيل و ديلم، از فرا رسيدن عيد نوروز معمولاً مردم لباس‌های نو تهيه می‌كردند و هنگام تحويل سال نو، لباس نو می‌پوشيدند. زنان ثروتمند، بزاز مورد نظر خود را خبر می‌كردند و بزاز انواع پارچه‌ها را در چند بقچه می‌بست و به خانه آنان می‌رفت تا زنان پول‌داران و بزرگان شهر، هر چه را كه می‌خواهند انتخاب كنند. ولی پدران فرزندان خود را به بازار می‌بردند و لباس دوخته و چاروق (كفش دوخته شده) برای آنان می‌خريدند. آنها سعی می‌كردند (تازه رخت دكونن) يعنی لباس نو بپوشند.
خانه را می روبیدند و باصطلاح خانه تکانی می‌کردند. دیدنی ترین لحظات خطه همیشه سرسبز گیلان، زنان در حال خانه تکانی می‌باشد.

خانه تکانی در گیلان

كاشتن سبزه

ماه اسفند، ماه كاشتن دانه، غله‌هاست. در استان سر سبز گيلان همانند ساير استان‌های كشور، كاشتن سبزه صورتی نمادين دارد. امروزه در تمامی خانه‌ها رسم است كه ده يا پانزده روز مانده به نوروز، در ظرف‌های كوچک و بزرگ و كاسه‌ها و بشقاب و كوزه‌ها، ابتدا گندم يا عدس و تخم شاهی و . . . را در ظرفی خيس می‌كنند. پس از آنكه اين دانه‌ها جوانه زد، آن را در ظرف جداگانه‌ای می‌ريزند و روی آن را با پارچه‌های نازكی می‌پوشانند و اعتقاد دارند كه اگر چشم ناپاكی بر آن افتد، سبزه رشد نمی‌كند و سبز نمی‌شود. سبزه هنگام تحويل سال نو به خوبی رشد كرده و به سفره‌ هفت سين زيبايی و طراوت خاصی می‌بخشد. مردمان سرزمين گيل و ديلم همانند ساير هموطنان كشورمان سبزه را تا آخرين روزهای تعطيلات نوروز (يعنی سيزده بدر) نگه می‌دارند و بعد آن را به آب روان رودخانه می‌سپارند.

سبزه هفت سین در گیلان

شيريني پزان نوروز

۱۰ الی ۱۵ روز مانده به سال نو، اهالی ساكنين مناطق كوهستانی گيلان، شروع به پختن شيرينی‌های رنگی می‌كنند، ابتدا آرد را تفت می‌دهند و روغن به آرد اضافه می‌كنند و سپس شيره را هم به آن اضافه كرده و سپس با رنگ بر روی شيرينی (حلوا) می‌كوبند. شيرينی (حلوا) را به صورت دايره‌های كوچک درست می‌كنند و شكر، گردو و دارچين را نيز در آن می‌ريزند. در اين مرحله دايره كوچک ديگری از حلوا را بر روی اين مواد می‌گذارند و آن را می‌كوبند. سپس حلوا را به چهار قسمت تقسيم می‌كنند. در منطقه ضيابر شكری حلوا درست می‌كنند و آن را به صورت بقچه تا می‌كنند، اما در مناطق تالش، به جای شكر، از عسل استفاده می‌كنند.

شیرینی پزان نوروز در گیلان

نوروز خوانی

نوروزخوانی از مراسم آخر هر سال در گیلان است. نوروزخوانی که هم‌اکنون نیز کم و بیش رواج دارد، در گیلان نماد ورود بهار و خیر و برکت است. برای این کار گروهی نوروزخوان در کوچه و خیابان به راه می‌افتند و اشعاری می‌خوانند. از معروف‌ترین این اشعار می‌توان به دوازه امام و عروس گوله اشاره داشت. اغلب نوروزخوانان نخست دوازده امام را می‌خوانند و وقتی به قسمت ترجیع بند می‌رسند، آن را دو نفری تکرار می‌کنند و بعد نوروز و نوسال می‌خوانند.

دوازده امام:

همی خوانم امام اولین را شه کشور امیرالمؤمنین را
وصی و جانشین یعنی علی را
به یاسین والف لام و به فیروز دهید مژده که آمد عید نوروز
امام دومین هم دسته گل شفاعت می‌کند او بر سر پل
حسن بابش سوار است او به دلدل
به یاسین و الف لام و به فیروز دهید مژده که آمد عید نوروز

این شعر در مدح دوازده امام ادامه می یابد.

نوروز خوانی در گیلان

عروس گوله:

از شب چهارشنبه سوری به بعد، در رشت و حومه‌های شهر، شخصی را كه عروس كوله می‌گفتند لباسهای قشنگ محلی (كه دارای زينت‌های فراوانی بوده) می‌پوشاندند و با عده‌ای از كودكان همراهش به رقص و پايكوبی و دست‌فشانی می‌پرداختند، شادی كرده و می‌گفتند:
عروس كوله باورديم جان دله باورديم
يعنی عروس قشنگ و خوب و زيبا آورديم. عروسی كه محبوب و مطلوب دل‌هاست. عروس كوله از كارهای نمايشی بسيار جالب و دوست‌داشتنی محلی برای همه است كه نمايشگران آن عبارتند از: عروس، پيربابو، غول، دياره زن.
این گروه به منازل مختلف رفته، به ایفای نقش خود می‌پرداختند و در ازای تهنیت گویی خویش و آرزوی سالی پربرکت و پر یمن برای صاحب‌خانه، از او هدایایی دریافت می‌کردند. گاه نقش یک شخصیت دیگر به اسم کاس خانم نیز به این جمع اضافه می‌شد.

عروس گوله در گیلان

سفره نوروزی

سفره عیدی نیز در برخی نقاط استان گیلان ویژگی‌هایی دارد. سبزه، آب، آینه، شیرینی، قرآن، شمع و چراغ از مشترکات سفره‌های عیدی در همه نقاط گیلان است.
اما در منطقه تالش و برخی نقاط دیگر گیلان هفت سین را نمی‌چینند و در منطقه ماسال قیچی نیز از لوازم خوان نوروزی است. چون در ماسال و در میان تالش‌ها رسم است که هرکس به عید دیدنی می‌رود باید قدری از سر سبزه سفره عید را بچیند تا برکت بیافزاید. در برخی نقاط گیلان هنگام چیدن سبزه با قیچی نیت می‌کنند و معتقدند که حاجت آنها برآورده می‌شود.
در بعضی نقاط گیلان نیز شیرینی‌های خاص محلی نیز از اجزا سفره عید است، حلوا عیدی یا حلوا دنگی ماسال از این جمله است. درست کردن این حلوا آداب و تشریفاتی دارد. باید آن را شب هنگام درست کنند و آن شب را با آوازخوانی به شادی تا صبح، همراه استاد حلوایی بیدار بمانند. حلوا عیدی را فقط در نوروز درست می‌کنند و از واجبات سنتی سفره نوروزی مردم ماسال است.
در تمام گیلان رسم است که خانواده عزادار سفره عیدی نمی چیند، شیرینی نمی‌گذارد و مهمانانش را با خرما و چای پذیرایی می‌کند. مردم تالش برای همسایه‌های سوگوار خود حنا و لوازم سفره عیدی می‌برند، سفره می‌چینند و در آن شمع و چراغ روشن می‌کنند و صاحب‌خانه را از سوگ در می‌آورند.

لحظه تحویل سال

در خصوص ساعت تحویل سال نو باورها و آداب و رسوم خاصی در گوشه و کنار گیلان وجود دارد. در شهرهایی که امام‌زاده و زیارتگاه معتبری وجود دارد بسیاری از مردم ساعت تحویل سال نو را در آنجا جمع می‌شوند.
هنگام تحویل سال باید چراغ‌های خانه و شمع و چراغ سفره هفت سین نیز روشن باشد، در برخی از مناطق گیلان از جمله در روستاهای اطراف رودبار معتقدند در لحظه تحویل سال آب‌ها از حرکت می‌ایستند و هر کس لحظه سکون آب را دریابد، هر مرادی که داشته باشد بر آن کامران خواهد شد.
در روستا گنجی محله شهرستان تالش اگر شب هنگام، تحویل سال شود، زن خانه مقداری از غذا شب را با غذایی که هر یک از افراد خانواده از سهم خود باقی گذاشته‌اند در دیگ می‌گذارد، سپس همگی از اتاقی که سفره شام در آن گسترده شده بیرون می‌روند، در خمره‌ها و انبار و هرچه در آن ذخیره‌ای دارند نیز باز می‌گذارند تا نوروز که می‌آید به سفره، انبار و همه آنچه که در خانه هست سر بزند و برکت ارزانی دارد.

تحویل سال گیلان

سیزده سال

آخرین مراسم نوروز، سیزده سال است. در این روز مردم گیلان بیشتر به کنار رودخانه‌ها و در دل جنگل‌ها می‌روند و به صورت گروهی، آخرین روز نوروز را گرامی می‌دارند.
دختران گیلانی در این روز سبزه گره می‌زنند. این مراسم معمولاً با بندبازی، کشتی گیله مردی و نواختن ساز و نقاره همراه است.
در روز سيزده بدر مردم سرزمين گيل و ديلم به صورت گروهی، چند خانوار غذای ظهر را آماده می‌كنند و آجيل و خوردنی‌های سفره هفت سين را با خود برداشته و به دامان صحرا و طبيعت می‌روند و سبزه هفت سين را با خود برداشته و به آب روان رودخانه‌ها می‌سپارند. در روستاهای ليل، خرما، اطاقور، حاجی سر لنگرود و بسياری از روستاهای جنگلی، صبح روز سيزده بدر مردم و جوانان ناهار خود را برداشته و با تفنگ و داس، تبر و سگهای شكاری در ميدان ده جمع می‌شدند و با هم به شاليزارها می‌رفتند و با سر و صدای شليک گلوله گرازها را از اطراف روستاها دور می‌كردند. در روستاها تعدادی از افراد، موسيقی محلی را با سرنا و نقاره می‌نواختند و بدين ترتيب جشن وشادمانی را به روستاها می‌آوردند كه هنوز در بعضی از مناطق اين آداب تا حدودی اجرا می‌شود. ولی بطور كلی تعداد آن‌ها نسبت به گذشته كم شده است.

سیزده سال در گیلان

نتیجه گیری:

جشن نوزائی طبیعت و شکفتن شکوفه‌های درختان، جشن بنفشه‌های نورسته در گستره جنگل‌های گیلان، سراسر شوق است و حضور خوبی‌ها.
جشن آغاز بهار و جشنی که در آن سال‌های سال انسان و طبیعت با هم آفرینش و نوزایی را به نیایش برخاسته‌اند.
چهارشنبه سوری و اشعار زیبایش، شیرینی پزی در نوروز، نوروزخوانی با اشعار دوازده امام و عروس گوله، حلوای عیدی که از واجبات سفره نوروزی در گیلان می‌باشد، از آداب و رسوم نوروز در گیلان می باشد.

آیا از این مقاله راضی بودید؟
اشتراک گذاری:
زهرا روح آبادی
نظر شما درباره این موضوع
نام و نام خانوادگی:
آدرس ایمیل:
میزان رضایت شما:

👇🏻 مسافرسلام را اینجا بشناسید 👇🏻

برای اطلاع از آخرین تخفیفات هتل ها، ترفندهای سفر و آشنایی با بکرترین جاذبه های ایران در شبکه های اجتماعی در کنار ما باشید.
درخواست تماس
تلفنی رایگان
درخواست تماس تلفنی رایگان
  • شماره تماس شما:
  • نام و نام خانوادگی شما: