صنایع دستی مشهد

زمان خواندن: دقیقه
امتیاز کاربران:
امتیاز 4 از 4
دسته بندی: راهنمای سفر
نویسنده: پریسان
حرم امام رضا

سالیان سال هنرمندان خراسانی با ذوق و سلیقه ی خود و الهام از عناصر موجود در طبیعت، صنایع دستی را خلق کرده اند که گنجینه‌ای از فرهنگ و تمدن آن منطقه می باشد.

شاید هر گردشگر با سفر به مشهد، علاوه بر کسب الطاف معنوی امام رضا، حداقل یکی از صنایع دستی خراسان را به یادگار با خود برده است.

انواع فرش، گلیم، نمد، پیکره‌های سنگی، سجاده، مهر، تسبیح، زیورآلات فیروزه و عقیق نیشابور، پوستین قوچان و سبدهای حصیری، سماورهای آبکاری شده، ظروف ارغوانی، از معروفترین صنایع دستی سرزمین امام رضا می باشد.

مسافر سلام در این مقاله، صنایع دستی خراسان را معرفی می کند تا خدمتی دیگر به گردشگران نماید.

پوستین‌ دوزی

پوستین، دست سازه ای از جنس پوست گوسفند می باشد و به فرآیند درست کردن پوستین، پوستین دوزی گویند.

یکی از صنایع دستی شهر شاندیز (در ۳۶ کیلومتری مشهد) و شهر قوچان (در۱۲۰ کیلومتری مشهد)، پوستین دوزی می باشد.

نمایشگاه و فروشگاه های چرم و پوست، در این دو مکان برپا شده اند که می توانید با خرید از آنجا، یادگاری از خاطرات سخت ترین زمستان های هنرمندان خراسانی را به همراه داشته باشید.

 

پوستین

 

مراحل تهیه ی پوستین عبارتند از:

  1.  ابتدا پوست پشم دار گوسفندان را در دباغخانه با نمک و آرد جوش می‌دهند.
  2.  پشت پوست را کارد می‌کشند.
  3.  پوست را رنگ می‌زنند.
  4.  آنرا در آفتاب می‌گستراندند تا به صورت چرم نرم و زرد رنگی درآید.
  5.  پوست را اصلاح می کنند.
  6.  همچون خیاط‌ها که پارچه را برش می دهند، آنها برای تهیه انواع پوستین، پوست دباغی شده را برش می‌دهند.
  7.  تکه های برش داده شده را با سوزن به هم می‌دوزند.
  8.  برای تزيین پوستین از هنر سوزن‌دوزی و رنگ‌آمیزی استفاده می‌کنند.

 

پوستین

 

بنابر شواهد روش پرورش، نمک زدن، برش و آماده کردن پوست برای پوستین و زیرانداز، سابقه هزارساله دارد.

در گذشته بسیاری از پوستین‌دوزها در محله نوغان بودند که اصالتی کابلی داشتند و در مشهد ساکن بودند.

امروزه این هنر در اشکال مختلف مثل پالتو، پاپوش، جلیقه، کلاه، پادری، شال گردن، دستکش، انواع سجاده عرضه می گردد.

 

پوستین

 

سماورسازی

سماور واژه ای روسی به معنای خودجوش است. ابتدا از سماور برای تهیه قهوه استفاده می‌گردید اما بعدها برای تهیه چای کاربرد داشت.

اولین بار سماور در دوره سلطنت شاهرخ شاه افشار از روسیه وارد ایران شد و تا دوره قاجار وارداتی باقی ماند.

 

سماور

 

بعدها صنعت سماورسازی در شهرها، روستاها و در میان عشایر رونق یافت و دواتگران از آن پس انواع سماور و وسایل مربوط به آن از جمله جام، لگنچه و پارچ می‌ساختند.

این سماورها با نقش و نگار آراسته گردیده و با ورشو آبکاری می‌شوند.

 

سماورسازی

 

ارغوان بافی

ارغوان درختچه ای خودرو است که در دره های مایان طرقبه رشد می کند و برداشت ترکه های آن از اواسط بهار تا اواخر پاییز ادامه دارد.

هنری سنتی و بومی که از به هم تنیده شدن تار و پود ترکه‌های نازک حاصل از درختچه‌های ارغوان، ایجاد می‌شود را ارغوان بافی گویند.

 

ارغوان بافی

 

ترکه‌های جمع‌آوری شده را در محیطی خیس و نم‌دار خوابانیده و آماده بافتن می‌نمایند. از بافتن ارغوان، انواع سبدها (مانند سبد میوه، گل، سبد آبکش) و اقلام تزيینی تولید و عرضه می‌کنند.

این شاهکار هنرمندان خراسانی را می توان در فروشگاه شهرهای ییلاقی طرقبه و شاندیز بیابید. طرقبه در بافت سبد شهرت دارد.

 

ارغوان بافی

 

ارغوان بافی

 

گلیم بافی

گلیم از جنس نخ پشمی ، کنفی یا پنبه ای می باشد که بوسیله ی دار بافته می شوند و هیچ پرزی ندارد. بسیاری از طرح های گلیم از طبیعت الهام گرفته شده است و دارای نقوش متنوع حیوانی و هنری می باشند.

گلیم های خراسانی به دو دسته ی گلیم سوماک و گلیم سوزنی طبقه بندی می شوند.

 

گلیم

 

پیشینه ی این هنر به قبل از اسلام بر می گردد اما اوج هنر و ذوق کویرنشینان، روستايیان و بومیان به دوران اسلامی مربوط می شود.

مشهد، شیروان و قوچان مراکز بافت گلیم در استان خراسان می باشند.

 

گلیم

 

سنگ تراشی و هرکاره تراشی

سنگ تراشی، هرکاره تراشی و قلم زنی، اصیل ترین صنایع دستی مشهد با قدمتی بیش از ۱۴ قرن می باشد.

استادان این حرفه با استفاده از ابزارآلات، اشیای زینتی وکاربردی می سازند و استادان قلم زن بر روی آنها نقش های زیبایی می اندازند.

دیگ‌ها و ظروف سنگی که در اصطلاح عامیانه مردم مشهد هرکاره نامیده می‌شود. جنس هرکاره، از سنگ «سرپانتین» می باشد و به دلیل طبخ ملایم، غذا را لذیذتر می کند.

 

تراش و حکاکی بر روی سنگ

 

سرپانتین در لغت یعنی ماری شکل و روی سطح خارجی آن لکه هایی به شکل پوست مار وجود دارد. این سنگ جنسی نرم و ضربه پذیر دارد و در برابر آتش مقاوم است.

بعد از گذشت سالیان طولانی، هنوز هم ماده اولیه دیزی های سنگی، سرپانتین است، که اوایل از سنک های کوهسنگی استخراج می شد.

بنابر روایات امام رضا(ع) در طی سفر خود از مدینه به مرو و ورود به نوقان به کوهی (کوهسنگی) که سنگ از آن برداشت می‌کردند تکیه نموده و فرمودند، خداوند به این کوه برکت داده است.

 

سرویس چای خوری سنگی

 

دیزی های سنگی دو نوع هستند:

• استوانه ای شکل که یک نفره یا دونفره است.

• قابلمه سنگی یا هرکاره که میتوان برای تعداد زیادی استفاده کرد.

امروزه معادن و کارگاه های تولیدی آن در بخش مرکزی و نقاط ییلاقی اطراف مشهد و واقع شده اند.

 

دیزی در هرکاره

 

علاوه بر محبوبیت آن در بین زائران ایرانی دارد، اعراب حاشیه خلیج فارس جزو مشتریان اصلی این دیگ های سنگی هستند.

به شما پیشنهاد می کنیم که سری به شهر توس یا بازارچه کوهسنگی بزنند تا ظروف دلخواه خود را خریداری کنید.

 

هرکاره

 

تولیدات نمدی

نمد از پشم گوسفند تهیه می شود و به فرآیند تهیه ی نمد، نمد مالی گویند. نمد مالی کاری بسیار سخت و طاقت فرساست.

در طی فرآیند درست کردن نمد، ابتدا پشم را تمیز و رنگرزی می کنند و سپس حلاجی می کنند و در پایان به کمک دست و پا روی زمین می غلطانند. در حین کار از کف صابون استفاده می کنند.

 

نمدمالی

 

گردشگران و زائران می توانند انواع نمد را در اندازه‌ها و رنگ‌های گوناگون در فروشگاه‌های عرضه محصولات واقع در طرقبه و شاندیز، خریداری نمایند.

نمدها را به شکل کلاه، لباس و زیرانداز تهیه شده اند.

 

نمد

 

قالی مشهد

در گذشته بسیاری از هنرمندان قالیباف برای سکونت در سایه ی امام رضا (ع) به مشهد مهاجرت می کردند و آثار بی نظیری را به جای گذاشتند که بخشی از نمونه کارهای آنها در موزه فرش آستان قدس رضوی قرار دارد.

فرش مشهد از نظر رنگ، نحوه‌ بافت و نقش و نگار مورد توجه می باشد. شناسه ی قالی مشهد رنگ لاکی، حاشیه لاجوردی و نقش و نگار ترنج است.

مرکز قالی بافی استان خراسان، مشهد مقدس است و بعد از آن می توان به کاشمر، نیشابور و سبزوار اشاره کرد.

 

فرش مشهد

 

فرش مشهد

 

انگشتر و زیورآلات فیروزه و عقیق

فیروزه یکی از قدیمی ترین سنگ های شناخته شده در دنیا می باشد. کهن‌ترین فیروزه کشف شده در یک کاوش باستان‌شناسی در نیشابور با قدمت آن ۵ هزار و ۵۰۰ سال قبل برمی گردد و نشان ‌دهنده ی استفاده جوامع قدیم، از سنگ فیروزه در هزاران سال قبل می باشد.

نیشابور مشهور به شهر فیروزه است و فیروزه تراشی هنری باستانی می باشد. تراش فیروزه ایران همچون فیروزه ی آن در دنیا مشهور است. هنر فیروزه تراشی نسل به نسل انتقال یافته و امروز به شکل یک کسب و کار خانوادگی باقی مانده است.

 

سنگ فیروزه

 

انواع متفاوتی فیروزه از نظر رنگ و کیفیت وجود دارد که مرغوب‌ترین آن‌هارنگ آبی روشن است. فیروزه به شکل مسطح و پیکانی تراش می خورد که طرفداران زیادی دارد.

قدمت تراش بر روی عقیق به سه هزار سال پیش می‌رسد که پس از برش سنگ آن را تراش داده و سپس جلا می‌دهند.

انواع عقیق عبارتند از ایرانی، عینی و هندی است.

 

گردنبند فیروزه ای

 

در استان خراسان رضوی، فیروزه تراشی و عقیق تراشی جایگاه ویژه ای دارد و امروزه زیور‌آلات ساخته شده با نگین این سنگ‌ها از جمله سوغاتی های پرطرفدار می باشد.

یک پیشنهاد عالی برای تهیه سنگ های فیروزه و عقیق، بازار رضا می باشد، زیرا در آنجا انواع سنگ ها و کارگاه های سنگ تراشی وجود دارد.

 

سنگ عقیق

 

مهر، تسبیح؛ جانماز و سجاده

در مشهد کارگاه های تولیدکننده ی انواع متفاوتی از این محصولات می باشند.

فروشگاه‌های اطراف حرم رضوی انواع مختلفی از سجاده‌ها و جانمازهای گران قیمت و ارزان قیمت را با نقش‌های مختلف در معرض دید زائرین قرار داده‌اند که بیشتر جنس آن‌ها ترمه و مخمل کاشان گلدوزی شده می باشد.

مهرها نیز در اندازه‌ها و شکل‌های مختلف تولید شده و در بسته‌بندی‌های متنوع ارائه می‌گردد. تسبیح نیز انواع مختلفی دارد که با جنس عقیق، شاه مقصود، دلربا، فیروزه، ام‌البنین و کهربا عرضه می‌شود.

 

مهر و تسبیح و سجاده

 

 

 

آیا از این مقاله راضی بودید؟
پریسان
نظر شما درباره این موضوع
نام و نام خانوادگی:
آدرس ایمیل:
میزان رضایت شما:

❤️ نوروز سال 1398 مبارک ❤️

برای اطلاع از آخرین تخفیفات هتل ها، ترفندهای سفر و آشنایی با بکرترین جاذبه های ایران در شبکه های اجتماعی در کنار ما باشید.
درخواست تماس
تلفنی رایگان
درخواست تماس تلفنی رایگان
  • شماره تماس شما:
  • نام و نام خانوادگی شما: