سوغات و صنایع دستی شیراز

زمان خواندن: دقیقه
امتیاز کاربران:
امتیاز 0 از 4
دسته بندی: راهنمای سفر, سوغات

یکی از شهرهای بزرگ ایران، که روزانه توجه تعداد زیادی گردشگران داخلی و خارجی را به خودش جلب می کند شیراز است. نام شیراز در کتاب‌ها و اسناد تاریخی، به نام‌های مختلفی مانند «تیرازیس»، «شیرازیس» و «شیراز» به ثبت رسیده ‌است.

شیراز در بخش مرکزی استان فارس، در ارتفاع ۱۴۸۶ متری از سطح دریا و در منطقهٔ کوهستانی زاگرس واقع شده است. این شهر از سمت غرب به کوه دراک، از سمت شمال به کوه‌های بمو، سبزپوشان، چهل‌مقام و باباکوهی که از رشته کوه‌های زاگرس هستند محدود شده‌ است و دارای آب و هوای معتدل می باشد.

شیراز به سبب جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی، مذهبی و طبیعی فراوان، همواره گردشگران بسیاری را به سوی خود فرا می‌خواند.

در سفر به شیراز، شاید اولین چیزی که نظر همه گردشگران را به خودش جلب می کند وجود هنرهای مختلف می باشد.  یکی از بهترین راه های شناخت مردمان هر منطقه از نظر علایق و نوع کار، مطالعه صنایع دستی آن منطقه می باشد. صنایع دستی شیراز به طور قابل توجهی غنی بوده به طوری که مورد استقبال بسیار زیاد گردشگران قرار گرفته است.

خاتم کاری

یکی از ارزشمندترین و زیباترین صنایع دستی شیراز، خاتم کاری است. خاتم کاری، از کنار هم قرار دادن تکه های چوبی عاج، استخوان، برنج و طلا منظم و ظریف در رنگ های متفاوت درست می شود. با دیدن این هنر، به صبر، حوصله و دستان هنرمند خالق آن پی خواهید برد.

برای ساخت خاتم، چوب را با دستگاه های مخصوص به اندازه ی کوچک و چند ضلعی (پنج، شش، هفت، هشت و یا ده ضلعی ) برش می دهند. از چوب های آبنوس، فوفل، گردو، بقم، عناب، نارنج، کهکم و کبوده و انواع استخوان و عاج فیل استفاده می کنند. کیفیت عالی خاتم شیراز در مقایسه با خاتم اصفان قابل قیاس نیست.

قدیمی ترین خاتم کاری ایران مربوط به منبر خاتم کاری در مسجد جامع عتیق شیراز با  قدمتی بیش از هزار سال و سقف ایوان اصلی مسجد جامع عتیق شیراز مربوطه به سده هشتم هجری (سده چهاردهم میلادی) می باشد. اوج شکوفایی آن در عصر صفویه بوده است.

دهخدا هنرخاتم کاری را این چنین تعریف می کند:

“آنکه پاره‌های استخوان را در چوب با نقش و نگار بنشاند. خاتم‌سازی عمل خاتم‌ساز را گویند.”

 

خاتم کاری

 

معرق کاری

معرق کاری یکی دیگر از صنایع دستی این شهر پرآوازه می باشد. پیشینه ی این هنر به طور یقین مشخص نیست اما آنچه مسلم است، این هنر از هند وارد ایران شده و هنرمندان چیره دست ایرانی آن را گسترش داده و با هنر و سلیقه ی خود رنگ و بویی دیگر به آن بخشیده اند.

در ابتدا هندیان با تلفیقی از چوب و فلز معرق کاری می کردند و با شیوه ی امروزی متفاوت بود. برخلاف هنرمندان هندی، ایرانیان در ساخت معرق، از چوب های دیگر با رنگ های متنوع، استفاده می کردند.

این تزیین به نقوش اسلیمی و پنج رنگ چوب های آبنوس، گلابی، توت، فوفل و سنجد محدود می شد و سطح تکیه گاه صندلی، میز، بوفه، در با معرق تزیین می کردند.

بهترین نمونه های معرق کاری را می توان در بازار وکیل شیراز مشاهده کرد که حاصل زحمت هنرمندان شیرازی می باشد.

 

معرق کاری

 

نقره کاری

در طول بازار وکیل شیراز، ظروف سیمین و براقی، حتما شما را به سمت خود خواهد کشاند. این ظروف به شیوه نقره کاری ساخته شده و یکی از صنایع ارزشمند شیراز است. زیورآلات نقره نیز یک سوغات بسیارعالی برای بانوان با تنوع بسیار زیاد می باشد. نقره کاری شاخه ای از هنر فلزکاری است که با فلز نقره و شکل دهی آن انجام می شود.

 

نقره کاری

 

منبت کاری

هنر منبت کاری شامل کنده کاری و حکاکی روی چوب است که یکی از صنایع دستی ایران می باشد. برای منبت کاری باید طرح و نقشی دقیقی باشد تا بتوان آن را با ظرافتی قابل تحسین اجرا کرد.

کلمه منبت برگرفته از کلمه ی “نبات” است ،چون نقش و گل و گیاه برروی چوب کنده می شود، شبیه روییدن گیاه بر روی آن می باشد. بنابر اعلام سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور، شهر آباده استان فارس به عنوان شهر جهانی منبت ثبت جهانی شد. اساس هنر منبت اصیل ایرانی از آباده نشأت گرفته است.

قدیمی‌ترین اثر منبت مربوط به تاریخ نیمهٔ اول قرن سوم هجری قمری می باشد و آن یک لنگه در چوبی متعلق به مسجد جامع عتیق شیراز است که در دوره ی عمروبن لیث صفاری ساخته شده است. این منبت کاری، دارای زیرسازی از چوب تبریزی می‌باشد و روی آن با خلال‌هایی از چوب گردو و نقوش پر ضلعی بسیار زیبایی زینت شده است.

 

منبت کاری

 

قلمزنی

پژوهشگران صنایع دستی اعتقاد دارند که سبک هنری قلمزنی در شیراز پیرو سبک هنری مورد استفاده سکاها، هخامنشیان و ساسانیان است.
به گزارش خبرگزاری ایران(ایسنا)، در استان فارس، هنر قلمزنی دارای سابقه‌ای چند هزار ساله است و در دوره های مختلف تاریخی فراز و نشیب‌های بسیاری داشته است. طرح‌ها و نقوشی که در قلمزنی شیراز بکار می‌رود به طرح‌های شیرازی شهرت دارد و این طرح‌ها به صورت طرح تخت‌جمشیدی، گل و مرغ و تصاویری از شاهنامه است.

یکی از جذابیت های بازار وکیل شیراز، دیدن هنرمندان زبردستی است که با چکشی بر روی ظرفی فلزی نقش می افکنند. صدای ضربات ظریفی که به وسیله چکش بر بدنه ظرف ایجاد می شود، موسیقی لذت بخش ایجاد می کند که شنیدن آن در بستری از فرهنگ و سنت بسیار جالب است.
قلمزنی در واقع یکی از صنایع دستی مهم شیراز از شاخه ی فلزکاری و حک نقوش برروی اشیا یا ظروفی از جنس طلا، نقره، مس و برنج می باشد.

 

قلمزنی

 

میناکاری

یکی دیگر از صنایع دستی شیراز، میناکاری است که امروزه اکثرا بر روی مس انجام می شود.
میناکاری، هنر تزئین ظروف و اشیای فلزی با اکسید فلزات است که با حرارت دیدن به رنگی خاص تغییر پیدا می کنند. میناکاری، هنری آزمایشگاهی می باشد که خطوط، نقش و نگاری رو ظرف با کمک آتش، ایجاد می شود. هرفلز رنگ خاص خود را ایجاد می کند.
قدمت این هنر را پنج هزار سال می رسد و اوج آن به دوره صفویه می رسد. مرکز تولید محصولات میناکاری، شهر شیراز و اصفهان است.

 

میناکاری

 

شیشه گری

شیشه‌گری هنر شکل دادن به شیشه می باشد. هنرمند شیشه گر، ابتدا شیشه را حرارت می‌دهد تا نرم و نیمه مایع شود، سپس بوسیله ابزار مخصوص یا دمیدن اشکال زیبایی را با آن پدید می‌آورد.

شیشه را از ترکیب سیلکیکات های قلیایی و ذوب آن در کوره به دست می آورند و در نهایت جسمی شفاف، ظریف و شکننده به دست می آید. از روزگاران دور این هنر در سایر قسمت های ایران متداول بوده است و نمونه های آن را می توان در موزه های داخل و خارج از کشور مشاهده کرد.

از زمان هخامنشیان، شواهد اندکی در مورد استفاده از شیشه موجود می باشد.  به علت توجه خاص به این رشته در سلسله ی صفوی، کارگاه‌های شیشه گری در شیراز و اصفهان ساخته شدند و هنرمندان، تحت تعلیم تعدادی از بلورسازان ایتالیایی قرار گرفتند.

شیشه گری، امروز یکی از صنایع بسیار زیبا و ارزشمند شیراز می باشد و اشیای شیشه ای، در طرح های جالب و متنوع به دست هنرمندان شیرازی ساخته می شود.

 

شیشه گری

 

آینه کاری

این هنر از بریدن قطعات آینه و ایجاد طرح و نقش که از کنار هم قرار دادن تکه های آینه به وجود می آید، حاصل می شود.
هنر آینه‌کاری در شهرهای شیراز، تهران، مشهد، اصفهان و قم رایج بوده است، اما هنر آینه‌کاری شیراز به دلیل کیفیت و مرغوبیت بالا شهرت خاصی دارد. منحصر به‌فردترین آینه‌کاری‌ها را می‌توان در بارگاه مقدس احمدابن‌موسی(ع)، خانه‌های نصیرالملک، نارنجستان قوام و زینت‌الملک قوام یافت.

 

آینه کاری

 

مینیاتور

مینیاتور، واژه ای است که برای صنایع ظریف و کوچک به کار می رود و نشان دهنده ی دقت نظر و ظرافت هنرمندان می باشد. این کلمه در ایران به یک نوع نقاشی می گویند که قدمتی طولانی دارد.

قدمت مینیاتور ایرانی به پیش از ظهور اسلام می‌رسد که با عرفان و تفکرات اسلامی ادغام گردید. به مرور زمان مینیاتور در ایران دستخوش تغییرات زیادی شد و مکاتب گوناگونی با خصوصیات خاص خود به وجود آمدند مانند: مکتب شیراز، مکتب تبریز، مکتب قزوین، مکتب هرات، مکتب اصفهان

مکتب شیراز به دو دوره تقسیم می شود: دوره اول، سده ی هشتم هجری قمری  و دیگری سده نهم هجری قمری. از معروفترین آثار دوره ی اول، نگاره‌های ورقه دگلشا می‌باشد. از مشخصه‌های نقاشی شیراز می‌توان به استفاده از رنگهای روشن و نقوش تزیینی، طراحی ماهرانه تر، قلمگیری ظریف صخره‌ها و پیکرها اشاره کرد. از بهترین نمونه‌های نگاره‌های دوره ی دوم، خاوران نامه به تاریخ ۸۸۲ هجری قمری و نسخهٔ جنگ اسکندر سلطان میتوان نام برد.
امروز مینیاتور یکی از صنایع دستی شیراز به حساب می آید.

 

مینیاتور

 

گیوه دوزی

گیوه نوعی پاپوش تابستانه، سبک و بادوام برای راهپیمایی‌های طولانی می باشد و از جمله صنایع دستی ایران است.  در استان فارس، چهارمحال و بختیاری، کرمانشاه و اصفهان تولید گیوه رواج دارد.

تمام مراحل تولید این پاپوش به صورت دستی است و عموماً از نخ ابریشم، نخ قالی، و کف آن از چرم، پارچه یا لاستیک است. چهار مرحله در ساخت گیوه باید طی شود که عبارتند از: چرم سازی، رویه بافی، تخت کشی و گیوه دوزی.
در آباده و قلات شیراز، گیوه بافی رواج دارد و یکی از صنایع دستی این خطه می باشد.

 

گیوه دوزی

 

نمدمالی

نمد به پارچه ای کلفت که از کرک یا پشم مالیده ساخته شده وازآن کلاه، فرش و جامه تهیه می کنند.

نمدمال : آنکه پشم وکرک رابمالد ونمد سازد.

نمدمالی ونمدگری :  عمل وشغل نمدمال ونمدگر.

 

نمدمالی

 

کهن ترین روش تهیه کفپوش که تاکنون شناخته شده نمدمالی است. درست کردن آن کاری سخت و زمان بر می باشد و به دستان هنرمند و توانمند مردان ایرانی برای شکل دادن به پشم و تهیه ی کفپوش نیاز می باشد.
درهم تندیدن الیاف از خاصیت طبیعی پشم است و همین ویژگی موجب تولید دست بافته ای بادوام می شود.
نقش های موجود در نمد ابتدا با پشم های رنگی روی یک پارچه کرباس طراحی می شود و سپس پشم حلاجی شده را روی آن قرار می دهند و پارچه را می پیچند و با رطوبت و فشار دایم، آن را آماده می کنند.

 

نمد

 

قالی شیراز

روستاییان و عشایر فارس قالی هایی از الیاف پشم، ابریشم  و پنبه می بافند، که به قالی شیرازی معروف است. این قالی ها در نوع خود، منحصر به فرد و زیبا هستند.

ایل باصری یکی از ایلات استان فارس می باشد که از سرآمدترین ایلات قالی باف ایران هستند. قالی آن ها یکی از مرغوب ترین نوع قالی ها در سطح کشور بوده و رنگ نارنجی مشخصه ی قالی های ایل باصری می باشد.

قالی های شیراز را براساس ویژگی های ظاهری به دو دسته تقسیم می شوند؛ دسته ی اول قالی هایی با نقشه های خیالی بافته دست عشایر و دسته  ی دوم، قالی هایی با نقوش هندسی و متقارن. قالی های شیراز اغلب به رنگ های ارغوانی، سرمه ای، سفید، آبی، لاکی، صورتی، سرخابی، قهوه ای، دوغی، طلایی، انواع سبز و زرد بافته می شوند.

 

قالی شیرازی

 

گلیم بافی

گلیم یکی از انواع کف پوش، زیرانداز و پوششی است که از موی بز، پشم گوسفند یا سایر چارپایان و ابریشم یا مخلوطی از آنها بافته می شود.

 

گلیم بافی

 

گلیم گل برجسته یا گلیم سوزنی از بافته خاص منطقه ی استان فارس به ویژه ایل قشقایی می باشد. نقوش آنها معمولا به صورت نقوش متنوع هندسی می باشد. زنان ایل قشقایی برای بافت این گلیم ها معمولا از نقشه استفاده نمی کنند و طرح ها ذهنی هستند و نسل به نسل این سبک بافت انتقال یافته است. این نقش و نگارها با رسوم و سبک زندگی مردم این منطقه ارتباط دارد. این دست بافته های تحسین برانگیز، در سایزهای مختلف و رنگ های متنوع در بازار وکیل شیراز دیده می شوند. برای رنگرزی الیاف از رنگ های طبیعی گیاهی یا شیمیایی استفاده می شود.

 

گلیم بافی

 

جاجیم بافی

اگر طول بازار وکیل شیراز را قدم بزنید، کفش، کیف، پارچه و رواندازهایی می بینید که به آن ها جاجیم می گویند. عشایرفارس معمولا از جاجیم برای پوشاندن اثاثیه و رختخواب های خود استفاده می کنند و آنرا با  نام محلی «پوشن» می خوانند. در بافت جاجیم شیراز، بیشتر از رنگ های روشن بکار برده می شود. نقش های بکار رفته در جاجیم های شیراز حوض، شطرنجی، لوزی، کنگره و غیره هستند.

 

جاجیم بافی

 

گبه

بنا براعلام سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور، شهر شیراز از فارس به عنوان شهر جهانی «گبه» معرفی شد. شاید این خبر، تبحر بی نظیر مردم شیراز را در هنر و صنایع دستی بخوبی نشان دهد.

گبه در واقع نوعي قالي یا زیرانداز گره بافته با پرزهايي بلند و در ابعاد کوچک است. گبه معمولاً در ايلات عشاير خود مصرفي دارد. گبه نسبت به گلیم نرم تر است چون پرزهای بلندتری دارد و در بافت آن پودهای بیشتری به کار رفته است.

 

گبه

 

رنگرزی فارس

رنگرزی یا صبّاغی به فرآیندی گفته می‌شود که در طی آن کالای نساجی مانند نخ، الیاف، پارچه و پوشاک در محلولی که شامل مواد رنگزا می‌باشد، رنگ‌آمیزی می کنند و پیوند محکمی بین مولکول‌های رنگ و مولکول‌های کالای نساجی برقرار می شود.

رنگرزی یکی از هنرهای ایرانی با سابقه ی کهن می باشد. قدیمی ترین کارگاه قالی‌بافی مربوط به شاهان هخامنشی در شهر ساردمی باشد و وجود قالی ارغوانی رنگ روی آرامگاه کوروش، گواه این مدعا است.

 

رنگرزی فارس

 

یکی از صنایع استان فارس، رنگرزی گیاهی می باشد که توسط بانوان ایل قشقایی انجام می شود. زنان قشقایی درک عمیقی از رنگ و رنگ آمیزی دارند آنچنان که گویی سال ها، در رشته ی هنر کسب علم کرده اند. آن ها چنان ماهرانه رنگ های پخته و گیرا را از گیاهانی چون خوشک، نیل، روناس و اسپرک و دانه هایی همچون زاج سبز، زاج سفید، زاج سیاه می سازند. از این رنگ ها برای رنگ کردن الیاف، ابریشم و خامه بکار می برند.

 

رنگرزی فارس

 

کاشی هفت رنگ

کاشی هفت رنگ یکی از شیوه های کاشی کاری در مساجد یا منازل و هر بنایی دیگر می باشد. در این نوع کاشی کاری، نقش مورد نظر از کنار هم گذاشته شدن کاشی های مربعی شکل حاصل می شود و سپس کل آن تصویر کنار هم قرار گرفته را روی بنا کار می گذارند. نقش کاشی های هفت رنگ را اغلب با هفت رنگ لاجوردی، سیاه، قرمز، سفید، فیروزه‌ای، زرد و حنایی کار می کنند.

قدمت کاشی لعاب دار یا کاشی هفت رنگ از دوره تاریخی هخامنشی در بناهای باستانی دیده شده است. هنر کاشی هفت رنگ یکی از هنرهای بومی ایران مخصوصا شیراز محسوب می شود.

 

کاشی هفت رنگ

 

کاشی معرق

یکی از روش های کاشی کاری، کاشی کاری معرق است، که در این روش تکه های بریده کاشی را در ابعاد، شکل ها و رنگ های مختلف می تراشند و سپس کنار هم قرار می دهند و به نقش مورد نظر دست پیدا می کنند، این نقش را بر دیوار یا هر بخش دیگر نصب می کنند. نقش هایی که در کاشی کاری معرق کار می شود عبارتند از نقش‌های گره‌کشی، اسلیمی و هندسی، گل و بوته، ختایی و یا خطوط مختلف.

کاشی کاران هنرمند، با دقت و ظرافتی قابل تحسین، تکه های کاشی را برش داده و در کنار هم بدون کوچکترین درزی می چینند. در برخی موارد، تکه های نقش آنقدر ظریف و کوچک است که انسان را به شگفت می آورد. در کارگاه های کاشی کاری شیراز، پیشکسوتان این هنر را می توان یافت که با عشقی عمیق، مشغول کاری سخت، حساس و زیبا هستند.

 

کاشی معرق

 

سفالگری

به دست ساخته های بشر که با گل ساخته می شود، سفال می گویند. سفال یکی از قدیمی ترین صنایع بشر بشمار می آید. شکل و طرح سفال ها در قبل و بعد اسلام متفاوت می باشد و بعد از اسلام، هنرمندان ايرانی تحولات تازه اي از نظر تزيين، لعاب، و شكل ظروف سفالين به وجود آوردند. سفالگری در شیراز یکی از صنایع دستی مهم به شمار می رود که درهنگام خرید سوغات آن را به شما پیشنهاد خواهند داد.

 

سفالگری

 

سفال سرامیک

شهرستان استهبان استان فارس به عنوان منطقه ویژه تولید سفال سرامیک ایران انتخاب شده است. سفال سرامیکی استهبان به عنوان بخشی از میراث معنوی کشور به ثبت رسید.

ویژگی های خاص آن در مراحل تولیدش می باشد به طوری که مراحل تولید ظروف سفالی سرامیکی که شامل ساخت ظروف، نقاشی ظروف و مرحله پخت است و همگی در یک فرآیند صورت می گیرد. این ظروف یکبارپخت و با کیفیت عالی می باشند. این محصول از نظر ظاهر به ظروف چینی شبیه است البته با برند خاص، منطقه استهبان فارس در بازار وجود دارد.

 

سفال سرامیک استهبان

 

مراحل ساخت سفال سرامیکی به این ترتیب می باشد:
ابتدا از كوه هاي استهبان سنگ مخصوص را تهيه مي کنند و سپس آن را داخل آسياب میگذارند تا به پودر تبديل شود و سپس از آن با گلي مخصوص مخلوط مي كنند.
سپس آن را در حوض خمير مي كنند و بر روي دستگاه آن را به شكل ظرفي كه مي خواهند حالت مي دهند.
بعد از گذشت ۲ روز که سفال حالت گرفت، بر روي آن نقاشي مي كنند و وقتي نقش بر روي آن نشست آن را داخل كوره مي گذارند و از صبح تا بعد از ظهر آن را حرارت مي دهند تا پخته شود و بعد از آن آماده عرضه به بازار است.

 

سفال سرامیک استهبان

 

بوریا بافی

در شهر کازرون، مردان با الیاف برگ درختان خرما یا نی مرداب زیرانداز یا پوششی را می بافند که به “بوریا” مشهور است.

 

حصیربافی و بوریا بافی

 

حصیربافی

حصیربافی از صنایع دستی مردم شهر کازرون استان فارس است. آن ها با برگ درخت خرما ،ساقه گندم، نی باتلاق، ترکه  وغیره سفره ی حصیری، انواع سبد، انواع ظروف و غیره را تولید می کنند. ابزار مورد استفاده در حصیر بافی بسیار ساده و شامل اره، انبر دست، داس، درفش، انواع کارد، رنده، قیچی، سوزن، دفتین و سنگ نفت است.

 

حصیر بافی و بوریا بافی

 

گچ بری

هنر گچ بری در اغلب نقاط ایران دیده می شود. در این هنر با گچ، بنا را تزیین کرده و نقش های متفاوت و جذابی بر روی دیوار با سقف ایجاد می کنند. قدمت این هنر زیاد است و مردم استان فارس نیز در این هنر، فعالیت دارند.

هنر گچ‌بری در دوره زندیان پیشرفت فراوان و ارزشمندی داشته است. ایجاد مقرنس بندی گچی، ترنج اندازی همراه با گل و گیاه و نقوش بدیع در این زمان حاصل شد که آثار آن در شهر شیراز و بخصوص در عمارت کلاه فرنگی می توان یافت.

 

گچ بری

 

سخن آخر

آیا تا به امروز به شیراز سفر کرده اید؟

آیا جاذبه های تاریخی، فرهنگی، مذهبی و طبیعی استان فارس را دیده اید؟

از بازارهای سنتی شیراز، سوغات برای خانواده، دوستان و آشنایان تهیه کرده اید؟

مسافر سلام مفتخر است با رزرو هتل های زندیه، هتل چمران، هتل بزرگ شیراز و دیگر هتل های شیراز شما را همراهی کند.

آیا از این مقاله راضی بودید؟
پریسان

امتیاز کاربران

نظر شما درباره این موضوع
نام و نام خانوادگی:
آدرس ایمیل:
میزان رضایت شما:

👇🏻 مسافرسلام را اینجا بشناسید 👇🏻

برای اطلاع از آخرین تخفیفات هتل ها، ترفندهای سفر و آشنایی با بکرترین جاذبه های ایران در شبکه های اجتماعی در کنار ما باشید.
درخواست تماس
تلفنی رایگان
درخواست تماس تلفنی رایگان
  • شماره تماس شما:
  • نام و نام خانوادگی شما: