یلدا در مشهد

آداب و رسوم شب یلدا در مشهد

زمان خواندن: دقیقه 20
امتیاز کاربران:
امتیاز 0 از 4
شهر: مشهد
دسته بندی: آیین سنتی
شب یلدا
رزرو هتل های مشهد با یک کلیک

آداب و رسوم شب یلدا در مشهد

مراسم شب یلدا توسط ایرانیان باستان به وجود آمد و سالهاست که نسل به نسل و سینه به سینه انتقال یافته است.

اگرچه ممکن است امروزه بعضی مراسم رواج نداشته باشد و یا تغییراتی در شکل اجرای آن به وجود آمده باشد ولی هنوز شب یلدا، رنگ و بو خاص خودش را دارد.

در این مقاله مسافر سلام قصد دارد آداب و رسوم شب یلدای خراسانی ها را توضیح دهد تا با آداب و رسوم مردم این منطقه بیشتر آشنا شوید.

سفره شب یلدا

تعریف شب یلدا

به زمان بین غروب آفتاب از ۳۰ آذر (آخرین روز پاییز) تا طلوع آفتاب در اول ماه دی (نخستین روز زمستان) شب یلدا گفته می شود.

واژه یلدا

قدمت واژه ی یلدا، به دوران ساسانیان باز می گردد و به معنای زایش، زاد روز، میلاد یا تولد است.

منظور از تولد، ولادت خورشید (مهر/ میترا) است. ابوریحان بیرونی به جشن یلدا با نام میلاد اکبر نام برده و منظور میلاد خورشید می باشد.

انار و دیوان حافظ در شب یلدا

تاریخچه مراسم یلدا

در آثارالباقیه ابوریحان بیرونی، واژه یلدا چنین آمده است:

یلدا شب آخر پاییز و شب اول زمستان است که اول جَدی و آخر قوس می باشد و آن درازترین شب هاست در تمام سال و در آن شب و یا نزدیک به آن شب، آفتاب به برج جدی تحویل می کند و گویند آن شب به غایت شوم و نامبارک می باشد و بعضی گفته اند شب یلدا یازدهم جدی است.

در بسیاری از نقاط ایران به ویژه در جنوب و جنوب شرقی به بلندترین شب سال، شب چله می گویند. واژه ی چله به معنای روز مانده به جشن سده، شب سیاه و سرد می باشد.

قدمت مراسم شب یلدا ایرانیان حدود هفت هزار سال می باشد. ایرانیان آخرین شب پاییز را که بلندترین شب در طول سال است را شب یلدا می خوانند و آنرا جشن می گیرند. جشن های شب یلدا، یک سنت باستانی است از زمان های گذشته تا به امروز نسل به نسل به ارث رسیده است.

مردم سراسر ایران با آداب و رسوم خاص خود در این شب، تا سپیده دم در کنار یکدیگر بیدار می‌مانند و از لحظه لحظه ی آن لذت می برند.

میز شب یلدا

مراسم شب یلدا در ایران باستان

در ایران باستان تاریکی نماد اهریمن بود و چون در طولانی ترین شب سال، تاریکی اهریمن طولانی تر می شد، آتش می افروختند تا تاریکی و شیطان را نابود کنند.
مردم گرد هم جمع می شدند و شب را با گفتگو، خوردن، نوشیدن، شادی و پایکوبی به سر می آوردند.

آنها سفره ای می گستردند و در آن هرآنچه میوه تازه فصل که نگاهداری شده بود، خشکبار و تنقلات قرار می دادند. در این شب هندوانه، انار و شیرینی که همگی جنبه نمادین دارند و نشانه ی برکت، شادکامی، تندرستی و فراوانی هستند. همچنین در آن سفره، آلات و ادوات نیایش همچون عطردان، آتشدان، بخوردان، برسم قرار می دادند.

انار و هندوانه دانه‌های زیادی دارند و انسان‌ با توسل به برکت‌خیزی و پر دانه بودن آنها، خودشان را نیز مانند آنها برکت‌آور می‌کنند.

رنگ سرخ انار و هندوانه نمایندگانی از خورشید در شب به ‌شمار می‌ روند.

انار

یکی دیگر از آداب این شب، متل‌گویی می باشد که نوعی شعرخوانی و داستان‌خوانی است. متل گویی در قدیم رواج داشته است و به این صورت بوده است که خانواده‌ها در این شب گرد هم می‌آمدند و پیرترها برای همه قصه تعریف می‌کردند.

آنها با انتخاب و شکستن گردو از روی پوکی و یا پُری آن، آینده‌گویی می‌کردند.

آیین شب یلدا از قدیم در ایران، قسمتی از عراق، آسیای میانه، عربستان و برخی کشورهای جنوب خلیج فارس برگزار می شود.

هندوانه

آداب و رسوم شب یلدا در خراسان

در ادبیات خراسان واژه یلدا به‌کار برده نشده بلکه براساس اسناد شفاهی و مکتوب موجود، شب چله یا چله نشینی بکار رفته است.

در هر منطقه ی جغرافیایی ایران به دلیل دارا بودن اقوام واعتقادات مختلف، این شب طولانی را با آیین‌ها و مراسم‌های خاصی خود مزیین می کنند.

البته در برگزاری مراسم شب یلدا، اشتراک های فراوانی بین اقوام مختلف ایران به چشم می خورد.

شب یلدا

• صله ‌رحم

معمولا افراد در شب یلدا به خانه ی بزرگ فامیل، پدر و مادر می‌روند و آن شب را گرامی می‌دارند.

با به جا آوردن صله رحم و جمع شدن در خانه بزرگ‌ترها در بلندترین شب سال باعث ایجاد تقویت روابط اجتماعی، انس و الفت می‌شود.

شب نشینی در خانه ی بزرگترها ریشه در احترام و حرمت ایرانیان به بزرگترها دارد.

در این شب، پدربزرگ ها و مادربزرگ ها با قصه گویی، تفأل به دیوان حافظ، شاهنامه خوانی و روایت کردن داستان های قهرمانی اسطوره های باستان، میهمانان خود را سرگرم می کنند.

• مراسم شب چراغانی یا شب چراغ

به این دلیل که در گذشته هر میهمان برای رفتن به شب نشینی، چراغی را همراه خود می‌برده و به دلیل فراوانی چراغ‌ها از عبارت چهل چراغ یا شب چراغ استفاده شده است. چهل چراغ یا شب چراغانی نشانه ی کثرت است.

در واقع اصطلاح شب چله هم از شب چراغ به وجود آمده است.

فانوس

• کف زنی در خراسان

یکی از آیین های خاص شب یلدا در استان خراسان رضوی و جنوبی مراسم کف زدن است. کف یک نوع شیرینی یا شربت سنتی است.

در طی این مراسم، ریشه گیاهی به نام چوبک یا بیخ را، در آب خیسانده و پس از چند بار جوشاندن، در ظرف بزرگ سفالی به نام «تغار» می ریزند.

کف زنی در خراسان

مردان قدرتمند با کمک چوب‌های نازک درخت انار به نام دسته گز مایع مزبور را برای چند ساعت هم می‌زنند تا به صورت کف سفت درآید.

این کار در محیط سرد انجام می شود تا مایع خشک شود. در پایان شیره شکر به آن اضافه می کنند و آماده خوردن می شود. آن را می توان با مغز گردو و پسته تزیین کرد.

کف زدن در خراسان

• پرتاب پوست هندوانه به پشت بام همسایه

میوه های مختلفی در شب یلدا مصرف می شود که میوه‌ ی اصلی، هندوانه می باشد.

گذشتگان اعتقاد داشته اند که هندوانه گرمیت مغز، سوزندگی جگر، بیماری های روده ای و گرمای تابستان سال بعد را دور می کند.

همچنین معتقدند هرکس در شب چله هندوانه بخورد، جگرش لک برنمی‌دارد و اگر مقداری هندوانه در شب یلدا بخورید در سراسر زمستان، سرما و بیماری بر شما غلبه نخواهد کرد.

رسم براین است که بعد از خوردن هندوانه، پوست هندوانه را به پشت بام همسایه می‌اندازند تا اگر استطاعت خرید این میوه را ندارد پوست آنرا بتراشد و بخورد. پرتاب پوست هندوانه تا بام همسایه‌ی هفتم ادامه دارد.

هندوانه

• تفال به حافظ

یکی دیگر از رسم های شب یلدا، تفالی نیز به دیوان حافظ می‌باشد که این ‌کار معمولا توسط بزرگ خانواده انجام می پذیرد. خواندن حافظ در این شب نه تنها در شیراز رایج است، بلکه رسمی است که در سراسر ایران مرسوم می باشد.

آنان دیوان اشعار لسان‌الغیب خواجه حافظ شیرازی را با نیت شادکامی می گشایند و مراد دل خود را از او طلب می‌کنند.

به علت طولانی بودن شب یلدا، مردم با تفال زدن به دیوان حافظ ، امید به زندگی را برای میهمانان به ارمغان می آورند و این شب دراز را کوتاه می کنند.

دیوان حافظ

• شاهنامه و قصه خوانی

در شب چله بازگویی خاطرات، بازخوانی افسانه ها، خواندن متون منظوم و منثور همچون خواندن شاهنامه فردوسی، کتاب حمزه حیدری رایج است. همچنین قصه هایی که در بین مردم عامه از جایگاه خاصی برخورار بوده مانند داستان امیر ارسلان نامدار بیان می شود. این سنت نسل به نسل و سینه به سینه محفوظ مانده و همچنان رنگ و بویی خاص دارد.

• تهیه میوه، تنقلات و خشکبار

خراسانی ها معتقدند که در شب چله، باید از میوه‌هایی با خواص ویژه‌ استفاده کرد تا در سال آینده خواص آنها در بدن باقی بماند.

میوه های مصرفی در این شب دارای خواص و مزایای خاصی هستند و در حکم واکسنی برای پیشگیری از بیماری و به ویژه سرما خوردگی استفاده می شوند.

این میوه‌ها شامل هویج، گلابی، انگور، پرتقال، سیب، انار، زیتون سبز، خربزه و هندوانه، لبو یا چغندر پخته، شلغم پخته، پختیک یا لبوی خشک می باشد.

همچنین در این شب از انواع تنقلات مانند انواع تخمه، برگه زردآلو، برگه هلو (پخته)، گردو، کشمش، بادام و غیره استفاده می‌کنند.

آجیل شیرین شب یلدا

• چله بردن برای خانواده عروس

از سنت‌های کهن شب یلدا، چله بردن برای خانواده عروس است. رسم چله بردن یعنی در این شب برای عروسی که هنوز به خانه خود نرفته است، از طرف خانواده ی داماد تحفه ای برده می شود.

آنها اعتقاد دارند که این تحفه در شب یلدا موجب برکت در زندگی آینده عروس و داماد می شود.

چله بردن به اینگونه است که خانواده داماد هدایا، انواع میوه ها، انواع خشکبار، شیرینی و گردنبند یا دستبندی را فراهم می کند و آن ها را بر روی سینی های بزرگ مسی تزئین می کند. قبل از غروب آفتاب خانواده داماد این تحفه را به همراه نواختن دف به خانه عروس می‌بردند و شب را میهمان خانواده عروس می باشند.

آجیل

اصطلاحا به این سینی مسی پر از تحفه “خوانچه” یا “خونچه” می گویند.

طبق‌های هدیه معمولا از جنس مس هستند و روی آن با سفره‌های قرمز گلدوزی شده پوشانده شده اند و پر از ظرف های میوه، قواره های پارچه، خشکبار، کله قند، شیرینی و دستبند یا گردن بند برای عروس می باشند و همگی با نوارهای رنگی و گل تزیین شده اند.

در این خوانچه ها باید حداقل هفت نوع میوه (انار، انگور، پرتقال، سیب، گلابی، هندوانه و غیره) وجود داشته باشد.

میوه

مردان این خوانچه ها را بر سر گذارده و با شادی و پایکوبان راهی خانه عروس می‌شوند.

خانواده دختر به پاس قدردانی، قطعه پارچه‌ای یا لباسی‌ برای خانواده داماد، در سینی خالی شده هدایا می‌گذارند.

برگزاری این مراسم موجب انس، الفت، تحکیم و پیوند عمیق تر خانواده های عروس و داماد می شود.

• نقالی خوانی، خواندن ترانه و نوازندگی

نقالی خوانی، خواندن ترانه های بومی، با مضامین امید، صمیمیت یا عاشقانه، در کنار نوازندگان از جمله آیین هایی است که بیشتر در میان کردهای خراسان (کرمانج) مرسوم می باشد.

قرائت اشعار «جعفرقلی» شاعر کرمانج، خوانندگی و نوازندگی با موضوع شب و تاریکی مرسوم می باشد.

خراسانی ها در این شب به رفص و پایکوبی می پردازند و بر سردی و سیاهی کسل کننده ی شب، غلبه می کنند.

موسیقی خراسانی

رقص بربت خراسانی ها

 

آیا از این مقاله راضی بودید؟
اشتراک گذاری:
پریسان
نظر شما درباره این موضوع
نام و نام خانوادگی:
آدرس ایمیل:
میزان رضایت شما:

هتل های مرتبط

👇🏻 مسافرسلام را اینجا بشناسید 👇🏻

برای اطلاع از آخرین تخفیفات هتل ها، ترفندهای سفر و آشنایی با بکرترین جاذبه های ایران در شبکه های اجتماعی در کنار ما باشید.
درخواست تماس
تلفنی رایگان
درخواست تماس تلفنی رایگان
  • شماره تماس شما:
  • نام و نام خانوادگی شما: