فلش/پیکان

نارنجستان قوام شیراز

  • نام(ها):
    نارنجستان قوام شیراز
  • موقعیت جغرافیایی:
    استان فارس، شیراز، خیابان لطفعلی خان زند

قدمت باغ نارنجستان قوام در شیراز به دوران قاجار باز می گردد و متعلق به خاندان قوام الملک بوده است. علت نامگذاری این باغ، فراوانی درختان نارنج می باشد. باغ نارنجستان قوام در شیراز محلی برای برگزاری نشست های بزرگان قاجار، محل مراجعات مردم و دیوانخانه بوده است. باغ نارنجستان قوام در شیراز در سال ۱۳۵۳ در فهرست آثار ملی ایران ثبت گردید. مجموعه نارنجستان قوام در ابتدا شامل کاخ، باغ، مکتب خانه، حمام، اصطبل و زنجیرخانه بود؛ اما زنجیرخانه و اصطبل در جریان حوادث تاریخی از میان رفتند.

دلایل محبوبیت باغ نارنجستان قوام در شیراز

  •  کاربرد هفت هنر ایرانی در این باغ: آجرکاری، گچ بری، معرق کاری، نقاشی سنتی، آینه کاری، حجاری، منبت کاری
  • یکی از زیباترین و مشهورترین باغ های ایران
  • اشیای اهدایی پروفسور پوپ، ایران شناس آمریکایی، در موزه ی این باغ نگهداری می شود.

موقعیت جغرافیایی باغ نارنجستان قوام در شیراز

باغ نارنجستان قوام در شهر شیراز و در محله ی بالاکفت و در انتهای خیابان لطفعلی‌خان زند شیراز قرار گرفته است و یکی از مقصدهای گردشگری در شیراز محسوب می شود. از دیگر دیدنی‌های تاریخی نزدیک به نارنجستان قوام می‌توان به خانه‌ی زینت‌الملوک، خانه‌ی سنتی پرهامی و مسجد نصیرالملک اشاره کرد.

تاریخچه باغ نارنجستان قوام در شیراز

باغ نارنجستان قوام در شیراز در سال ۱۲۵۷خورشیدی و در دوارن سلطنت ناصرالدین شاه قاجار ساخته شده است. علی‌محمد‌خان قوام دستور داد تا این باغ را بسازند. باغ نارنجستان قوام در شیراز شامل دو قسمت بیرونی (موزه‌ نارنجستان) و اندرونی (خانه‌ی زینت‌الملوک) می باشد که به وسیله‌ی تونل به هم مرتبط هستند. نارنجستان قوام در سال ۱۳۴۵ خورشیدی به دانشگاه شیراز اهدا شد و در فاصله سال‌های ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۸ خورشیدی در اختیار موسسه آسیایی، با سرپرستی پروفسور آرتور اپهام پوپ، ایران‌شناس آمریکایی قرار گرفت. موسسه آسیایی با کمک‌های بخش فرهنگی سازمان برنامه و فرح پهلوی مرمت های زیادی در آن صورت گرفت.
در طی انقلاب اسلامی، صدماتی به بنای باغ وارد شد و ایوان قسمت شرقی آن آتش گرفت و از میان رفت، به طوری که مرمت دیگر امکان پذیر نبود. در جنگ تحمیلی، خانواده‌های جنگ زده در بنای این باغ ساکن شدند و صدماتی را به این سازه وارد کرد. از جمله تخریب ها می توان کندن آینه کاری‌های دیوارها برای برداشتن عکس‌ها و جای میخ‌های داخل اتاق‌ها نام برد.

تاریخچه خاندان قوام

خاندان قوام از خانواده های با نفوذ دوران قاجاریه بودند که چندین سده حکومت فارس و نواحی اطراف آن را در دست داشتند. این خانواده از فرزندان حاج ابراهیم خان کلانتر شیرازی بودند و در محله “بالا کفت” شیراز زندگی می کردند. بسیاری از اماکن دیدنی شیراز، توسط این خاندان ساخته و یا بازسازی شده اند مانند: باغ عفیف آباد، خانه زینت الملک ، حسینیه قوام، باغ بیگلر بیگی، باغ دلگشا، باغ کلانتر و نارنجستان قوام.

معماری بنا نارنجستان قوام در شیراز

کل مساحت مجموعه نارنجستان قوام در شیراز ۳۵۰۰ متر مربع است. ساختمان‌های نارنجستان قوام با زیربنایی معادل ۹۴۰ متر مربع در دو ضلع شمالی و جنوبی واقع شده‌اند. مساحت باغ در حدود ۲۵۶۰ متر است.
در دوره قاجاریه به باغ قوام و عمارت آن “بیرونی” و خانه زینت الملک در غرب مجموعه “اندرونی” خوانده می شد. بیرونی جهت انجام امور تجاری، برگزاری تشریفات، جشن ها، استراحت و پذیرایی از میهمانان بوده است و اندرونی محلی برای سکونت خانواده قوام بود. بین بیرونی و اندرونی یک کوچه فاصله است و این دو فضا از طریق یک تونل زیرزمینی به هم مربوط شده اند.
از دیگر بناهای موجود در مجموعه نارنجستان قوام در شیراز می‌توان حسینیه قوام، مکتب‌خانه قوام (خانه عرقی‌ها)، حمام گچینه، اندرونی قوام (منزل زینت‌الملوک)، دیوان خانه قوام (نارنجستان) و حمام اختصاصی قوام نام برد.

معماری بخش های باغ نارنجستان قوام در شیراز

سبک باغ نارنجستان قوام در شیراز شبیه به سبک دوره قاجاریه است؛ اما در بنای اصلی اقتباسی از معماری دوره زندیه دیده می شود. در طراحی باغ نارنجستان قوام از اصل تقارن استفاده شده است؛ ایوان یا تالار آینه باغ در وسط قرار دارند و اتاق ها به صورت موزون و هماهنگ در راست و چپ آن شکل گرفته اند.
با گذر از محوطه‌ای متقارن از درختان نارنج و نخل به ساختمان اصلی و ایوان شکوه‌مندش می‌رسیم. برای ورود به ساختمان و ایوان چندین پلکان از دوطرف ایوان تعبیه شده است. در اطراف و پشت ایوان اتاق‌های کوچک معرق و آیینه‌کاری شده ای وجود دارند. سقف اتاق اصلی مجاور ایوان، آیینه‌کاری و سقف اتاق‌های مجاور بیشتر از جنس چوب می باشد.
سرتاسر اتاق اصلی و ایوان آیینه کاری است. تالار اصلی که به تالار آیینه یا شاه‌نشین معروف است و دیوار‌های این تالار سراسر آیینه‌کاری است. تمام کف سالن با کاشی های سفید و آبی مفروش شده است. شومینه‌ای از جنس سنگ مرمر یکپارچه، دو تصویر قرینه از قوام‌الملوک سوم حجاری شده‌ است.
همه درهای عمارت از چوب گردو ساخته شده اند؛ این درها به خاتم کاری و یا به سبک هندی منبت کاری شده اند و صدف هایی از خلیج فارس در آنها به کار رفته است.

ورودی باغ نارنجستان قوام در شیراز

ورودی اصلی باغ نارنجستان قوام در شیراز، دری رو به جنوب است که از جنس چوب ساج و با منبت کاری‌ تزیین شده است. سردر ورودی اصلی باغ نارنجستان قوام در شیراز، آجرکاری است و کتیبه‌ای از سنگ مرمر سرخ رنگی از آیات قرآن مجید بر روی آن نقش بسته اند. در دو طرف این کتیبه، ابیاتی از آسوده، شاعر شیرازی و مطالبی هم درباره بانی باغ و تاریخ احداث آن حجاری شده است.

ساختمان های باغ نارنجستان قوام در شیراز

در سه ضلع شمالی، جنوبی و شرقی باغ، ساختمان هایی وجود دارد و در طول حیاط بیست و یک عدد طاق نما است. ساختمان های نارنجستان قوام در شیراز شامل دو بخش: بخش شمالی با ایوان ستون‌دار جانبی و یک طبقه زیر زمین و دو طبقه بالایی که برای انجام کارهای اداری و بخش جنوبی با چهار اتاق در گوشه جنوب شرقی و جنوب غربی که خدمه در آن حضور داشتند.

عمارت اصلی باغ نارنجستان قوام در شیراز

عمارت اصلی باغ نارنجستان قوام در شیراز، ساختمانی شمالی که از دو طبقه و یک زیرزمین تشکیل شده است. عمارت اصلی دارای ۲۰ اتاق در دو طبقه است که تمام آنها به جز قسمت شرقی به یکدیگر راه دارند. با شکوه‌ترین بخش ساختمان اصلی، ایوان بزرگی است به طول ۹ متر، عرض ۵٫۱۰ متر و ارتفاع ۶ متر که دو ستون سنگی یکپارچه و مشرف بر حوض واقع در وسط باغ است.
به طور کلی عمارت اصلی باغ نارنجستان قوام در شیراز دارای دو دستگاه شامل پنج اتاق، چهار دستگاه با دو تا سه اتاق و دو دستگاه هر کدام با دو اتاق و شش اتاق انفرادی در خود جای داده است. این اتاق ها به گونه ای تقسیم بندی شده اند که گروه های مختلف مهمانان می توانستند به صورت مجزا در آنها اقامت کنند.

زیرزمین های باغ نارنجستان قوام در شیراز

زیرزمین کل بنا از قسمت جنوبی آغاز شده و تا قسمت شمالی امتداد دارد. قسمت جنوبی زیرزمین اسلحه خانه بوده است زیرا ساکنان عمارت، والی شهر بودند و یک سری سرباز داشتند. در قسمت شمالی حبوبات، عرقیات و برنج نگهداری می شد.
زیر اتاق آینه کاری در قسمت غربی، زیرزمینی آجری است. این قسمت تنها جای قابل نشستن بوده است و در تابستان ها به عنوان شاه نشین استفاده می‌شده است و دارای چهار ورودی از حیاط به زیرزمین می باشد. شاه نشین تنها جای زیرزمین است که سقف تزیین شده دارد. در گذشته خانه‌های اشراف از طریق زیرزمین با هم ارتباط داشتند؛ از حیاط خانه قوام به نارنجستان راهی وجود داشته است که برای سریع رسیدن غذا و آسان تر شدن رفت‌ و آمد از آن استفاده می شده است. بین آجرهای دیوار به خاطر انقباض و انبساط از تخته استفاده شده است.
زیرزمین ایوان شرقی آشپزخانه است و دارای کانال آب است. احتمالا غذای نارنجستان از اینجا تحویل داده می‌شده است. در زیرزمین در سردترین فصل و گرم ترین فصل هیچ وسیله گرم کننده‌ یا سردکننده ای قرار نمی دادند چرا که به علت وجود منفذهای تهویه هوا دمای هوا در همه ایام سال تقریبا به یک اندازه بوده است.

خانه عرقی ها باغ نارنجستان قوام در شیراز

در شرق عمارت نارنجستان قوام مکتب خانه یا خانه عرقی ها قرار دارد. ورودی مکتب خانه رو به شمال قرار دارد و درِ آن از پشت نارنجستان قوام باز می شود. با گذشت زمان و ساکن شدن چند خانواده در آن، این بنا به محلی برای عرق گیری تبدیل شد و به همین دلیل به آن خانه عرقی ها نیز می گویند. قسمت جنوبی این بنا، مطبخ خانه قوام بود است.

حمام گچینه باغ نارنجستان قوام در شیراز

حمام گچینه در سال ۱۳۰۰ خورشیدی ساخته شده است و یکی از پنج حمام قدیمی معروف شیراز است. این بنا جزو مجموعه قوام است و در گذشته توسط تونلی به نارنجستان قوام راه داشته است.

موزه نارنجستان قوام در شیراز

سرپرستی آرتور آبراهام پوپ، ایران شناس معروف آمریکایی، اشیا و عتیقه های به دست آمده در سفرهای پژوهشی خود در ایران را به این مکان آورد و آنها را در معرض نمایش گذاشت. آثار به نمایش گذاشته شده در این موزه شامل ظروف، سکه‌ها، کاشی‌کاری‌ها، تابلو‌ها، و غیره. همچنین کتابخانه این مرکز نیز مجموعه کتاب‌های اهدایی پروفسور پوپ به دانشگاه شیراز را در خود دارد.

هنرهای به کاررفته باغ نارنجستان قوام در شیراز

مقرنس کاری: سقف فضای هشتی در ورودی اصلی باغ نارنجستان قوام با مقرنس تزیین شده است.
آینه کاری: در تالار آینه و تالار شاه نشین باغ نارنجستان قوام از دو نوع آینه کاری استفاده شده است؛ نوع اول آینه‌ های ساده به شکل‌ ها و فرم‌ های هندسی به کار رفته اند. در نوع دوم آینه زمینه کار است و قطعات کوچک آینه به عنوان نقش و طرح و شیشه‌ های ساده و رنگی به عنوان روکش بر روی آن هستند که به این نوع کار “چهار رویه” گویند.
نقاشی: در تزیین سقف‌ ها از نقاشی هایی همچون شنگرف، گل اخری، رنگ‌ های معدنی، اکلیل، لاجورد استفاده شده است. در انتهای تالار شرقی و غربی، اتاق‌ هایی با نقاشی های زیبا دیده می شود.
معرق کاری روی چوب: بر روی درهای اتاق‌ها و ستون های چوب گردو، هنر معرق دیده می شود.
گچ بری و آجرکاری: طرح‌ های آجرکاری در باغ نارنجستان قوام شامل شطرنجی، خفته، بند سنگ و راسته است. این طرح‌ ها در تمامی بدنه‌ ها و سقف دو بهار خواب در دو طرف ضلع شمالی دیده می شود.
حجاری: در قسمت ازاره‌ های دو ضلع جنوبی و شمالی حجاری های چشم نوازی بر روی سنگ دیده می شود. این حجاری ها از نقوش تخت جمشید الهام گرفته شده است و از تصویر سربازان قاجاری، حیوانات افسانه‌ ای، نقش اسلیمی مشبک و تصویر درختانی به سبک مینیاتوری استفاده شده است.
کاشی کاری: در نمای داخلی ضلع جنوبی چندین صحنه برگرفته از داستان های تاریخی با هنر کاشی کاری به تصویر کشیده شده اند که می توان به خسرو و شیرین، شیرین و فرهاد، سلیمان و بلقیس ملکه سبا و صحنه‌ هایی از شکار حیوانات اشاره کرد.

اطلاعات بازدید باغ نارنجستان قوام در شیراز

زمان بازدید: همه روزه به جز تعطیلات رسمی
ساعات بازدید: شش ماه اول سال ۰۸:۰۰ تا ۲۰:۳۰ و شش ماه دوم سال ۰۸:۰۰ تا ۱۹:۰۰، ایام نوروز ۰۸:۰۰ تا ۲۱:۰۰

اشتراک گذاری:

نظر شما درباره این موضوع
نام و نام خانوادگی:
آدرس ایمیل:
میزان رضایت شما:
درخواست تماس
تلفنی رایگان
درخواست تماس تلفنی رایگان
  • شماره تماس شما:
  • نام و نام خانوادگی شما: