فلش/پیکان

مسجد تابران توس

  • نام(ها):
    مسجد تابران توس
  • موقعیت جغرافیایی:
    خراسان رضوی، مشهد، جاده آرامگاه فردوسی، 150 متری گنبد هارونیه

یکی از زیباترین دیدنی‌های شهر مشهد که گروه گردشگری مسافرسلام در این مقاله شما را با آن آشنا می‌کند، بقایای مسجد جامع تابران توس می‌باشد که در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی، که در سال ۱۳۷۹ برای شناخت آثار شاخص شهر تابران انجام می‌شد، در یکصد و پنجاه متری جنوب غربی بنای هارونیه، قدیمی‌ترین مسجد موجود در خراسان و بقایای یکی از منحصر به فردترین مساجد اولیه ایران کشف گردید.

توس در قرون پیشین به منطقه‌ای در میان دو رشته کوه بینالود در جنوب و هزار مسجد در شمال منحصر می‌شده‌است. این بخش شامل چهار شهر تابران، رادکان، نوغان و تروغبذ می‌باشد. تابران که اکنون به توس مشهور است در قرن ۴ هجری قمری بزرگترین شهر منطقه بوده‌است. آنچه از تابران توس قدیم به یادگار مانده‌است عبارتند از: باروی شهر، ارگ توس، گنبد هارونیه، بقایای مسجد جامع تابران، باغ و بنای نوساز آرامگاه فردوسی.

مسجد تابران توس جزء قدیمی‌ترین  و یکی از منحصربه‌فردترین مساجد موجود در خراسان  می‌باشد. بقایای این مسجد با طول ۹۴ متر و عرض ۵۳ متر به سبک شبستانی ستوندار اولیه (خراسانی) ساخته شده و احتمالاً متعلق به اواسط سده پنجم هجری است.
مسجد تابران توس، جزء نخستین مساجد ساخته شده در ایران می‌باشد که فاقد ایوان و گنبدخانه است و روند تحول ستون در مسجدهای سبک خراسانی را در آن به روشنی می‌توان دید.

ظاهر و معماری این مسجد، سرپوشیده و دارای تزئینات نقاشی، گچبری و آجرکاری می‌باشد. این بنا دارای شبستانی ستون‌دار، حیاط مرکزی و رواقی بر گرداگرد حیاط بوده است، که بخش‌هایی از آن در حال حاضر آشکار شده است. شهر تاریخی تابران نیز در حمله وحشیانه مغولان به خراسان، دست خوش ویرانی گردیده‌است که نمونه آن در مسجد تابران مشهود است. به دلیل ویرانی مسجد امروزه اثری از پوشش و یا تزئینات آن باقی نمانده است. اما نقوش چند کف فرش آجری و مقداری گچبری مکشوفه، زیبایی آن را در دوران آبادی نشان می‌دهد. طبق گفته‌های قدیمی، خالق این اثر به احتمال زیاد خواجه نظام الملک توسی می‌باشد.

در مورد مسجد تابران توس به چند نکته زیر می توان اشاره کرد:

این مسجد در فاصله تقریبا ۱۵۰ متری از بنا مشهور گنبد هارونیه واقع شده‌است. به احتمال زیاد در گذشته بخشی که هم‌اکنون گنبد هارونیه و مسجد تابران توس در آن واقع شده‌اند، مرکز شهر تاریخی توس بوده‌است بوده است.

یکی از دقیقترین و اصولی‌ترین مرمتهایی که با امکانات فعلی به انجام رسیده‌است مرمت مسجد تابران توس می‌باشد.

با توجه به موقعیت مسجد و بازارهای مذکور، می‌توان امیدوار بود که در جریان کاوش‌های آینده، بخش دیگر از این مسجد و مدرسه و دیگر بناهای مرکز شهر تاریخی توس از زیر خاک بیرون آورده شود.

فرو رفتگی ستون‌های ضلع جنوبی مسجد تابران در زیر آسفالت اتوبانی که به سوی آرامگاه فردوسی کشیده شده‌است، نشان از وجود بخش‌هایی از شهر توس در زیر این اتوبان که مدفون شده‌است، دارد.

در حال حاضر مسجد تابران توس یکی از مکان‌هایی است که به صورت سایت موزه باستان‌شناسی مورد بازدید گردشگران داخلی و خارجی قرار می‌گیرد و از اصلی‌ترین موزه‌های مشهد می‌باشد.

۴۰ ستون از ستون‌های مسجد تابران توس که در شمار آخرین آثار باقیمانده این شهر پیش از حمله مغول می‌باشد، در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی که از سال ۱۳۸۳ در شهر توس آغاز شده‌است، کشف و مرمت شده‌است تا در برابر دید پژوهشگران و معماران قرار گیرد.

این بنا به شماره ۱۷۵۸ در فهرست آثار ملی ایران نیز ثبت شده است.

اشتراک گذاری:

نظر شما درباره این موضوع
نام و نام خانوادگی:
آدرس ایمیل:
میزان رضایت شما:
درخواست تماس
تلفنی رایگان
درخواست تماس تلفنی رایگان
  • شماره تماس شما:
  • نام و نام خانوادگی شما: