جشن یلدا

آیین شب یلدا و باورهای مردم باستان

زمان خواندن: دقیقه 12
امتیاز کاربران:
امتیاز 3 از 4
نویسنده: مهری محمدی
آیین شب یلدا و باور مردم باستان
رزرو هتل های ایران در شب یلدا با یک کلیک

جشن شب یلدا و باورهای مردم باستان

چکیده مطلب:

یلدا دخترکی بازیگوش با موهای بلند و سیاه است که حواس همه را پرت می‌کند تا کسی اشک‌‎های پاییز را به هنگام دل کندن از زمین نبیند.
همان شب طولانی که رنگ گیسوان سیاهش را به رخ پادشاهی رنگ‌ها می‌کشد تا زمینه را برای تاجگذاری زمستان آماده کند.
پاییز دلش می‌خواهد بماند و نمایش رنگارنگش را ادامه دهد اما یلدا با آمدنش به او می‌فهماند که وقت خودنمایی لباس سپید زمستان است. (فصل مورد علاقه من ❄️)
همین کشمکش هاست که ماندن یلدا را طولانی می‌کند و بلندترین شب سال را در آخرین شامگاه پاییزی رقم می‌زند.
آیین شب یلدا
در این مقاله اطلاعات زیر را برایتان آورده‌ام.
1- شب یلدا چه شبی است؟
2- تاریخچه شب یلدا و باورهای مردم باستان
3- آیا یلدا تنها متعلق به ایران است؟
4- شب یلدا در ایران

1- شب یلدا چه شبی است؟

ایرانیان نزدیک به چندین هزار سال است که شب یلدا آخرین شب پاییز را که درازترین و تاریک‌ترین شب در طول سال است تا سپیده دم بیدار می‌مانند و در کنار یکدیگر خود را سرگرم می‌کنند و اشعار می‌خوانند.
شب یلدا به زمان بین غروب آفتاب از 30 آذر (آخرین روز پاییز) تا طلوع آفتاب در اول دی ماه (نخستین روز زمستان) اطلاق می‌شود.
این شب در نیم کره شمالی با «انقلاب زمستانی» مصادف است و به همین دلیل از آن زمان به بعد طول روز بیشتر و طول شب کوتاه‌تر می‌شود.

شب باستانی یلدا در گذشته

2- تاریخچه شب یلدا و باورهای مردم باستان

با به پایان رسیدن فصل پاییز و نزدیک شدن به اواخر آذر ماه اکثر مردم ایران در استان‌های مختلف خود را محیای یکی از آیین‌های کهن ایرانی یعنی شب یلدا یا همان شب چله می‌نمایند.
هدف از این رسم درگذشته، دور هم جمع شدن افراد خانواده و فامیل در طولانی‌ترین شب سال و مرور قصه‌ها و اشعار ایرانی است که متأسفانه امروزه با تجمل‌گرایی آمیخته شده است.
ما در این مقاله سعی داریم به باورهای مردم کهن در مورد این آیین باستانی بپردازیم:

قدمت این آیین باستانی که در طولانی ترین شب سال برگزار می‌شود به هفت هزار سال پیش می‌رسد.
ایرانیان باستان آخر پاییز و اول زمستان را شب زایش مهر یا زایش خورشید می‌خواندند و برای آن جشن بزرگی برپا می‌کردند و بر این باور بوده‌اند که این شب، شب زادروز ایزدمهر یا میترا است و  فردای شب یلدا با دمیدن خورشید، روزها بلندتر شده و تابش نور ایزدی افزایش می‌یابد آن‎ها برای در امان بودن از خطر اهریمن، در این شب همه دور هم جمع می‌شدند و با برافروختن آتش از خورشید طلب برکت می‌کردند.

هندوانه به ‌عنوان نمادی کروی که درونش قرمز و برونش سبز است و سمبل خورشید محسوب می‌شود، به ‌عنوان مهمترین میوه بر سر سفره چله قرار می‌گیرد و یادآور گرمای تابستان و حرارت است.
باور مردم بر این است، اگر مقداری هندوانه در شب یلدا بخورید در سراسر زمستان طولانی، سرما و بیماری بر شما غلبه نخواهد کرد .

از دیگر آیین شب یلدا یا شب چله، خوردن آجیل مخصوص که شامل پسته، بادام، گردو، فندق و میوه های خشک و شیرینی و میوه های گوناگون مانند انار است که همه جنبه نمادی دارند و نشانه برکت، تندرستی، فراوانی و شادکامی هستند.
این میوه‌ها که اغلب دانه‌های زیادی دارند، نوعی جادوی سرایتی محسوب می‌شوند که انسان‌ها با توسل به برکت‌خیزی و پردانه بودن آنها، خودشان را نیز مانند آن‌ها برکت‌آور می‌کنند و نیروی باروری را در خویش افزایش می‌دهند.

گرفتن فال حافظ و شاهنامه خوانی از رسومات دیگر این شب است و پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها به بازگویی خاطرات ، قصه‌گویی و شعرخوانی می‌پردازند تا از این ترفند برای جمع کردن خانواده در کنار هم استفاده کنند و شبی خاطره‌انگیز و به یاد ماندنی را در زیر کرسی به صبح برسانند.

رزرو هتل و رزرو هتل مشهد

شب یلدا در کشورهای همسایه

3- آیا یلدا تنها متعلق به ایران است؟

طولانی‌ترین شب سال در هر فرهنگی به شیوه‌ای خاص جشن گرفته می‌شود.
یهودیان مراسمی به نام حنوکا دارند و این شب در میان مسیحیان بهانه جشن کریسمس شده است.
اما در برخی کشورها این شب دقیقاً به واسطه طولانی بودنش گرامی داشته می‌شود و همزمان با ایرانیان که به حافظ خوانی و خوردن هندوانه مشغولند، مراسمی خاص برگزار می‌کنند:

  • آمریکای جنوبی

مردم بولیوی، پرو و اکوادور در طولانی‌ترین شب سال مراسمی با عنوان طناب پیچ کردن خورشید دارند.
آن‌ها به سمت بلندی‌ها می‌روند و در مراسمی آیینی چنین وانمود می‌کنند که خورشید را به سنگ‌ها بسته‌اند تا روزها بلندتر شوند.
ارتفاعات ماچوپیچو نیز یکی از مهم‌ترین نقاط انجام این مراسم به شمار می‌رود.

  • اسکاتلند

یکی از رسوم این شب در اسکاتلند برگزاری مراسم «اولین قدم» است.
جالب است بدانید این مراسم شباهت زیادی به کاسه‌زنی نوروز ایرانی‌ها دارد و در آن، یک نفر با موهای بلند و سیاه رنگ در خانه همسایه‌ها می‌رود و از آن‌ها هدیه‌هایی مثل: نمک، نان، نوشیدنی، پودینگ میوه، شیرینی، شکلات و غیره طلب می‌کند.
اسکاتلندی‌ها به این شب گمانی (Hogmanay) می‌گویند و مراسم آن را از نیمه شب به بعد آغاز می‌کنند.

  • شرق آسیا

در شرق آسیا و در میان ژاپنی‌ها، چینی‌ها، کره‌ای‌ها و مردم فیلیپین و تایلند و ویتنام مراسمی با نام دونگ‌ژی برگزار می‌شود و یکی از مهم‌ترین رسوم سنتی به شمار می‌رود.
این مراسم از غروب روز آخر پاییز آغاز می‌شود و تا پاسی از شب ادامه دارد.
خانواده‌ها دور هم جمع می‌شوند و غذایی به نام تانگ یوآن و کوفته برنجی نوش جان می‌کنند.
این غذاها در فرهنگ شرق آسیا، نماد همبستگی و اتحاد خانواده هستند.

کره‌ای‌ها مایع مخصوصی را در آخرین روز پاییز در اطراف خانه خود می‌پاشند تا ارواح خبیث و نیروهای شر را دور کنند.
ریشه این کار به افسانه قدیمی کره باز می‌گردد که می‌گوید در آخرین روز پاییز روح یک شکارچی به خانه روستاییان می‌آید تا طعمه فصل سرمایش را بیابد.

ژاپنی‌ها مراسمی به نام حمام مرکبات را برگزار می‌کنند تا هم نیروهای منفی را از خود دور کنند و هم از سرماخوردگی در امان بمانند.
حمام مرکبات در گذشته غوطه‌ور شدن در وان مرکبات را شامل می‌شد اما امروزه مردم در وانی حمام می‌کنند که داخل آن چند لیمو و پرتقال شناور باشد.

  • پاکستان

شب یلدا برای پاکستانی‌ها زمان دعا و نیایش است و آن‌ها در این شب خواسته هایشان را با خداوند در میان می‌گذارند.
مردان از صبح تا بعد از ظهر آخرین روز پاییز وقت دارند تا آیین حمام زمستانی را به جا آورند.
آن‌ها باید بایستند و در حالی که تکه نانی را در دست گرفته‌اند روی سرشان آب بریزند.
بعد از این شست و شو مراسم آتش افروزی، جشن و پایکوبی آغاز می‌شود و خوردن غذایی که از شکمبه بز تهیه شده، در این شب مرسوم است.

  • سایر کشورها

اما مهیج‌ترین استقبال از زمستان در باهاما، غرب آفریقا، جامائیکا و بخش‌هایی از کارولینا و ویرجینیا انجام می‌شود.
مردم این مناطق جشنواره‌ای جالب برگزار می‌کنند و طی آن مردم با لباس‌های عجیب و غریبی مثل کله گاو، پیکر اسب، شیطان و فرشته و غیره به خیابان‌ها می‌آیند و با شادی و پایکوبی وارد روزهای زمستانی می‌شوند.

شب چله در ایران

4- شب یلدا در ایران

شب یلدا که به عنوان یکی از شب‌های مقدس در ایران باستان مطرح بوده به‌صورت رسمی در تقویم ایرانیان باستان از سال ۵۰۲ قبل از میلاد در زمان داریوش یکم به تقویم رسمی ایرانیان باستان راه یافت.
چله و جشن‌هایی که در این شب برگزار می‌شود، یک سنت باستانی است.

  • استان آذربایجان (شرقی و غربی)

در خطه شمال و آذربایجان رسم بر این است که در این شب خونچه‌های تزیین شده به خانه تازه عروس یا نامزد خانواده بفرستند.
مردم آذربایجان در سینی خود هندوانه‌ها را تزئین می‌کنند و شال‌های قرمزی را اطرافش می‌گذارند.
درحالی که مردم شمال یک ماهی بزرگ را تزیین می‌کنند و به خانه عروس می‌برند.

  • استان مازندران

در مازندران شب یلدا بسیار با اهمیت و گرامی داشته می‌شود.
در این شب همه مردم به خانه پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها رفته و ضمن دور همنشینی و خواندن فال حافظ و فردوسی خوانی به خوردن تنقلات و میوه‌ها خصوصاً انار، هندوانه و ازگیل می‌پردازند و با خوردن، نوشیدن و شنیدن صحبت‌ها و داستان‌های بزرگترها شب را به صبح می‌رسانند و معتقدند که صبح بعد از یلدا روز پیروزی خورشید بر سیاهی و تاریکی‌ها است.

  • استان اصفهان

در استان اصفهان از قدیم‌الایام آیین‌های ویژه‌ای وجود داشته که کم و بیش هنوز هم ادامه دارد.
به باور اصفهانی‌های قدیم، زمستان به دو بخش «چله» و «چله‌ کوچک» تقسیم می‌شد که موعد چله از اول دی ماه تا ‪ بهمن بود اما چله کوچک از دهم بهمن آغاز می‌شد و تا 30 بهمن ادامه داشت.
البته آیین برگزاری شب چله در اصفهان به دو نام چله زری (ماده) و عمو چله (نر) تقسیم می‌شود زیرا از گذشته تاکنون همه موجودات و اشیاء را بر اساس جنس مذکر و مونث تقسیم می‌کردند.
اصفهانی‌ها دوشب را به عنوان شب چله برپا می‌کردند و آیین‌های مخصوص به این شب را به جا می‌آوردند.

پیشنهاد عالی شب یلدا خاطره‌انگیز برای مردم اصفهان

برگزاری مراسم ویژه شب یلدا در باغ رستوران سنتی اصفهان
برنامه‌ها زمان برگزاری تلفن رزرو
سرو میوه، تنقلات و شام سنتی
اجرای موسیقی سنتی شاد
شاهنامه خوانی
مسابقه
قرعه کشی

پنجشنبه 29 آذر
از ساعت 19:30 الی 23:30

051-33692430
  • استان همدان

همدانی‌ها فالی می‌گیرند به اسم فال سوزن.
همه دور تا دور اتاق می‌نشینند و پیرزنی به طور پیاپی شعر می‌خواند.
دختر بچه‌ای پس از اتمام هر شعر بر یک پارچه نبریده و آب ندیده سوزن می‌زند و مهمان‌ها بنا به ترتیبی که نشسته‌اند شعرهای پیرزن را فال خود می‌دانند.
همچنین در مناطق دیگر همدان تنقلاتی که مناسب با آب و هوای آن منطقه است در این شب خورده می‌شود.
در تویسرکان و ملایر، گردو و کشمش و مویز نیز خورده می‌شود که از معمول‌ترین خوراکی‌های موجود در ابن استان‌ها است.

  • استان خراسان

در شهرهای خراسان خواندن شاهنامه فردوسی در این شب مرسوم است.
یکی از آیین‌های ویژه شب یلدا در استان خراسان رضوی و خراسان جنوبی برگزاری مراسم «کف زدن» است.
در این مراسم ریشه گیاهی به نام چوبک را که در این دیار به «بیخ» مشهور است، در آب خیسانده و پس از چند بار جوشاندن، در ظرف بزرگ سفالی به نام «تغار» می‌ریزند. مردان و جوانان فامیل با دسته‌ای از چوب‌های نازک درخت انار به نام «دسته گز» مایع مزبور را آنقدر هم می‌زنند تا به صورت کف درآید و این کار باید در محیط سرد صورت گیرد تا مایع مزبور کف کند.
کف آماده شده با مخلوط کردن شیره شکر آماده خوردن شده و پس از تزیین با مغز گردو و پسته برای پذیرایی مهمانان برده می‌شود.
در این میان گروهی از جوانان قبل از شیرین کردن کف‌ها با پرتاب آن به سوی همدیگر و مالیدن کف به سر و صورت یکدیگر شادی و نشاط را به جمع مهمانان می‌افزایند.

بیشتر بدانید: آداب و رسوم شب یلدا در مشهد

 

مشهدی‌ها بشتابید، بشتابید 🙂

برگزاری مراسم ویژه شب یلدا در بهترین هتل‌ های مشهد
هتل های برگزارکننده برنامه‌ها زمان برگزاری تلفن اطلاعات و رزرو
هتل مجلل درویشی

جنگ شادی
استند آپ کمدی
گروه کُر
موسیقی زنده
شام به صورت بوفه
ترانسفر رایگان
حافظ خانی

شب یلدا
از ساعت 19 الی 23
051-33692430
09154770105
هتل قصر طلایی

سرو میوه، تنقلات و شام بوفه

شب یلدا
از ساعت 20 الی 24
051-33692430
09154770105
هتل هما 1

موسیقی زنده گروه دلشدگان
شام بوفه
حافظ خانی
پذیرایی میوه، آجیل و شیرینی
گروه رقص سنتی (گروه فرخه)
طنز و کمدین
سفره و میوه آرایی
نورپردازی
قرعه کشی به همراه جوایز نفیس
عکس یادگاری
اهدای دسته گل

شب یلدا
از ساعت 19:30 الی 23
051-33692430
09154770105
هتل پردیسان

خواننده (محسن میرزاده)
اجرای آقای رفوگران
رقص سنتی محلی
منوی شام بوفه
پذیرایی میوه، آجیل و شیرینی
نوازنده محلی (شاهرخ کریمی)

شب یلدا
از ساعت 19 الی 23
051-33692430
09154770105
هتل هما 2

موسیقی زنده
حافظ خانی
شام بوفه
پذیرایی میوه، آجیل و شیرینی

شب یلدا
از ساعت 19:30 الی 24
051-33692430
09154770105
هتل میثاق

موسیقی زنده
استند آپ کمدی
شاهنامه خوانی
شام بوفه
پذیرایی میوه، آجیل و شیرینی

شب یلدا
از ساعت 19 الی 23
051-33692430
09154770105
  • استان فارس

سفره مردم شیراز مثل سفره نوروز رنگین است.
مرکبات و هندوانه برای سرد مزاج‌ها و خرما و رنگینک برای گرم مزاج‌ها موجود است.
حافظ خوانی جزو جدانشدنی مراسم این شب برای شیرازی‌هاست.
البته خواندن حافظ در این شب نه تنها در شیراز مرسوم است، بلکه رسم کلی چله نشینان شده است.

مسافرسلام شب یلدای خاطره‌انگیزی را برای شما آرزومند است.

آیا از این مقاله راضی بودید؟
برچسب ها: آیین ایرانی
اشتراک گذاری:
مهری محمدی

امتیاز کاربران

  • هما رضایی

    چه خوب که در شهر زیارتی مشهد هم برای این آیین سنتی جشن های بزرگ برگزار میشه

  • چه جالب ! نمی دونستم بقیه کشور ها چنین مراسم دارن 🙂

نظر شما درباره این موضوع
نام و نام خانوادگی:
آدرس ایمیل:
میزان رضایت شما:

معرفی هتل کوثر ناب مشهد ⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

برای اطلاع از آخرین تخفیفات هتل ها، ترفندهای سفر و آشنایی با بکرترین جاذبه های ایران در شبکه های اجتماعی در کنار ما باشید.
درخواست تماس
تلفنی رایگان
درخواست تماس تلفنی رایگان
  • شماره تماس شما:
  • نام و نام خانوادگی شما: